Gieddebargu: Balsajeakki guorahallan

Álggahus

Balsajeakkit leat jeakkit main leat balssat, mat leat stuora darfegubat maid siste lea agibeaiduollu. Balsajeakkit gávdnojit vuosttažettiin siseatnamiin Finnmárkkus ja Romssas, ja dasa lassin gávdnjot soames balsajeakkit Finnmárkkus riddoguovlluin. Lulli-Norggas gávdnojit soames balsajeakkit Dovrefjell guovllus ja das nuorttas.

Balsajekkiin leat dat goike balssat, ja maiddái njuoska guovllut. Dát addá ollu iešguđetlágan biepmuid ja bessensajiid čoavžžuide.

Balsajeakkit leat buorit luomejeakkit, ja leat dan dihte dehálaččat olbmuide. Agiduollu dihte ovdalašáigge geavaheddje balssaid galbmaskáben geasset.

Lieggasit dálkkádat sáhttá rievdadit dili šlájaide mat ellet balsajekkiin, ja dasa lassin luoitit friddja karbona mii lea leamaš galmmihuvvon agibeaiduollu siste.

Ulbmil

Dán gieddebarggu ulbmilin lea guorahallat muhtin dilalašvuođaid balsajeakkis, ja árvvoštallat man muddui agibeaiduollu balssain lea suddagoahtán.

Bargovuohki

Ane fuola das ahte balssat leat rašit.

1. Govvit mo jeaggi lea oaidnit, ja sárggo balssaid kártii.

2. Registrere dominánta šaddošlájáid linnjá mielde bajimus balssas ja vulos jeakki jalges beliide. Dán dagat dáinna lágiin: merke 1 x 1 m ruvttuid linnjá mielde, ovtta ruvttu juohke oassái jeakkis. Merke ruvttuid kártii. Registrere dasto ruvttuin dábáleamos šlájáid.

3. Sáhttibehtet čoaggit darfesámmaliid ja iskat skuvllas Man bures njammet darffit čázi?

4. Oza luottaid stuora elliid maŋis: luottat, baika, guolga, dolggit, čoarvvit jna.

5. Iskka oainnát go mearkkaid ahte balssat leat suddame:

   • Leat go guovllut njuoskkasat osiin balssa birra mas lea vegetašuvdna mii rievtti mielde lea mihtilmas vegetašuvdna balsii? Dat čujuha dasa ahte aitto lea suddan dakko.

   • Leat go balssain gurat?

   • Leat go suddančáhceláttožat balssa birra? Jus leat, sáhtát iskat čázi oaidnin dihte badjána go gássa. Dat sáhttá leat metánagássa orgánalaš ávdnasa mollemis mii aitto lea suddan.

   • Skuvllas sáhttibehtet veardidit jeakki girdigovain mát gávdnojit norgeskart.no siiddus. Leat go balssaid sturrodagat rievdan?

Jearaldagat digaštallamii ja viidáset bargui

• Máid mearkkaša agibeaiduollu suddan dálkkádahkii?

• Mainna lágiin leat jeakkit karbonvuorkkát?

• Manin sáhttet suddan láddot balssaid birra nannudit liekkadeami?

• Bohccot guhtot dávjá balssain balsajekkiin. Dalle ráhpot dávjá eret muohttaga balssain. Mo váikkuha dát agibeaidullui?

• Manin eat gávnna seamma šlájáid balssain ja daid jalges osiin jeakkis?

• Makkár mearkkašupmi lea jekkiin biologalaš girjáivuhtii?

• Mii lea jeakki namma gos dii leiddet? Muitala go namma maidege jeakki birra, ovdamearkka dihte jeakki anu birra?