Hopp til innhald

Fagartikkel

Observasjonsmetodar

Det finst mange ulike observasjonsmetodar og mange skjema og tabellar til bruk i observasjonane. For å kunne nytte observasjon som eit hjelpemiddel i det pedagogiske arbeidet treng du kunnskap om ulike metodar og å øve deg på desse metodane.

LK20LK06
Spiralblokk og gråblyant. Foto.

Heilskapleg bilete

Vi observerer for å få informasjon som kan gi oss forståing av barnet, barnegruppa og dei samanhengane dei inngår i, og for å vurdere korleis vi kan leggje til rette for trivsel, hjelpe og støtte til utvikling og læring. Ulike observasjonsmetodar vil gi oss ulik informasjon.

Ønskjer vi å få ei forståing av kva barnet meistrar, vel vi éin type observasjonsmetode. Ønskjer vi å få ei forståing av korleis barnet opplever situasjonen, eller korleis samspelet mellom barna, mellom barna og dei vaksne eller mellom barna og miljøet er, treng vi kanskje å nytte ein annan observasjonsmetode.

Du må velje observasjonsmetode ut frå kva informasjon du meiner kan bidra til å gi deg størst mogleg forståing av barnet og dei prosessane det inngår i. For å få eit mest mogleg heilskapleg bilete av barnet og barnegruppa vil det vere naturleg å nytte fleire og ulike observasjonsmetodar.

Ulike observasjonsmetodar

Under finn du døme på ulike metodar for observasjon. Denne oversikta er ikkje fullstendig, sidan det finst ei rekkje metodar og skjema. Du bør prøve ut og øve deg på fleire av desse metodane. På den måten kan du få forståing for dei moglegheitene og avgrensingane som ligg i den enkelte observasjonsmetoden.

Når du skriv ned observasjonen din, er det viktig å anonymisere deltakarane. Du kan til dømes anonymisere Oline Larsen som er ei jente på fire år og sju månader, ved å skrive O. L. j. 4,7.

Episodeskildring

Dette er ein observasjonsmetode som blir nytta når vi ønskjer å sjå på noko konkret. Her observerer du litt på utsida av det som går føre seg, og følgjer nøye med på kva som skjer. Her har du bestemt deg på førehand for kva du vil ha informasjon om. Etter observasjonen skriv du ned det du har observert, så nøyaktig som mogleg. Nedskrivinga inneheld òg dato og gjerne klokkeslett og kven som blir observert (anonymisert).

Praksisforteljing

Her beskriv du sentrale og konkrete hendingar frå kvardagslivet. Forteljinga består ofte av opplevingar som du som observatør eller dei som blir observerte, opplever som vesentlege. Det kan vere ulike gleder, dilemma, konfliktar eller utfordringar. Praksisforteljingar blir nytta for å gjere praksis synleg. Dei blir nytta som grunnlag for refleksjon og vurdering av det pedagogiske arbeidet.

Logg

I ei loggbok kan du skrive eksakte målingar og registreringar av data, eller du kan beskrive hendingar. Ho kan òg innehalde betraktningar og refleksjonar.

Ho kan nyttast til å observere enkeltbarn eller grupper med barn.

Ho kan òg nyttast for å beskrive og reflektere over kva du har gjort som elev i løpet av ein praksisdag.

Løpande protokoll

Dette liknar mykje på loggbok, men her er det sjeldan ein observerer meir enn nokre få barn. Det er gjerne berre eitt.
Løpande protokoll blir av mange rekna som ei krevjande form for observasjon. Det er vanleg å bestemme seg for eit område ein skal observere, til dømes grovmotorikken til eit barn. Du observerer og beskriv detaljert det barnet gjer, ofte berre i to til tre minutt om gongen.

Du lagar sjølv eit enkelt skjema med to kolonnar. I den eine beskriv du kva barnet gjer heilt konkret. I den andre skriv du tolkinga di av kva barnet gjer. Til dømes viss eit barn spring fort og snublar, kan du notere det i kolonnen for skildring, og under tolking kan du skrive at du kanskje trur dei nye vinterskoa til barnet er litt for store, eller at barnet spring fort bort frå ein situasjon og derfor snublar. Tolking av skildringane dine gjer du etter at du har observert. Denne tolkinga kan du nytte for å endre og vidareutvikle det pedagogiske arbeidet.

Aktivitetsskjema

Dette er ein metode som eignar seg når vi ønskjer å kartleggje dei ulike aktivitetane barn deltek i. Gjer vi mange slike observasjonar av det same barnet i ein periode, får vi eit inntrykk av kva barnet liker å halde på med.

Ein annan måte å nytte aktivitetsskjema på er ved å lage eit skjema som registrerer kor mange barn som deltek i ulike aktivitetar. Dette kan vere ein viktig reiskap når du skal planleggje aktivitetar for barn.

Det finst ei mengd ulike aktivitetsskjema, frå dei heilt enkle der du berre kryssar av, til meir avanserte.

Sosiogram

Sosiogram er ein observasjonsmetode som kan nyttast for å undersøkje forholdet mellom fleire personar i ei gruppe. Du kan òg registrere kven som tek kontakt med kvarandre utan å nytte ord. Her kan du òg registrere om det er positive eller negative førespurnader. Til dømes kan du sjå om det er barn som ikkje blir inkluderte i gruppa, altså som ingen kontaktar eller snakkar til.

Nokre døme på malar

Innhald i observasjon

Stad: Dato: Frå kl. Til kl.

Namnet og alderen til barnet/barna (kode):

Situasjon/utgangspunkt:

Føremålet med observasjonen:

Kven som observerer:

-----------------------------------------------------------

Når du skriv ned observasjonen, er det lurt å skilje kva som er observert, og kva som er tolking:

Skildring

Tolkingane/vurderingane dine



Sosiogram

Du kan nytte eit pildiagram under sjølve observasjonen, eller du kan teikne opp ein sirkel for kvart barn som deltek i observasjonen, og setje ei pil når eit barn tek kontakt med eit anna.

Pildiagram

B

C

D

E

A

F

G

H

I

Når du skal telje opp førespurnadene og kven som vender seg til kven, nyttar du dette ruteskjemaet:

A

B

C

D

E

F

G

H

I

Sum

A

B

C

D

E

F

G

H

I

Sum


Bortover (vassrett) noterer du alle førespurnader som til dømes A gjer til B, C, D og så vidare. Summen på A blir då kor mange gonger A tek ordet. Når du summerer nedover (loddrett), får du talet på førespurnader ein person får frå dei andre. Når du har fått oversikta, skriv du ein fyldig kommentar som blir avslutta med forslag til tiltak for å betre det sosiale miljøet i gruppa.


Aktivitetsskjema

Aktivitetsskjema

AKTIVITETSSKJEMA

Gut:

(år, md.)

Jente:

(år, md.)

Dato:

Frå kl.:

Til kl.:

SYMBOL

KOMMENTARAR

Signaturen til observatøren:

Døme på symbolbruk:

+ Byggjeleik

O Funksjonsleik

* Rolleleik

|| Parallelleik

P Passiv

% Konfliktar

S Samtale

L Les i bok e.l.

? Kontakt vaksne

Utfordringar til deg

  1. Kvifor treng vi å nytte fleire og ulike observasjonsmetodar for å oppnå forståing av livet til barn?

  2. Kva observasjonsmetodar vil du nytte for å finne ut kvifor eit barn ikkje deltek i leik?

  3. Prøv ulike observasjonsmetodar anten i ei barnegruppe eller i klassen.

Kjelde

Frønes, M. H. (2019). Med blikket som redskap. I M. H. Frønes & V. Glaser (Red.), Praksisbok for barnehagelærerstudenten (s. 79–90). Universitetsforlaget.

Sist oppdatert 22.04.2021
Skrive av Randi Kvernmo, Gro Nedberg Grønlid, Guri Bente Hårberg, Kjell Arne Standal og Siv Stai

Læringsressursar

Observasjon og feltarbeid