Oppgåve

Vedkløyvar for opptenningsved

Når du skal tenne opp i omnen eller eit bål, treng du ofte opptenningsved. I dette læringsoppdraget skal du lage ein enkel vedkløyvar for å kløyve opptenningsved.

Saksforma verktøy av metall, med ein knivdel og ein del med mothakar. Illustrasjon. — Denne vedkløyvaren kan brukast for å kløyve småved, slik at du kan tenne eit bål. Klarer du å lage ein slik?

Kva er ein vedkløyvar?

Vedkløyvaren er ein reiskap som gjer at du slepp å bruke øks for å dele opp ved i mindre bitar. Å kløyve med øks kan innebere ein stor risiko, då du ofte må halde vedskia støytt med den eine handa mens du hogger med øksa som du held i den andre handa. Då er det fort gjort å treffe fingrane eller handa med øksa, og det kan oppstå ein skade.

Det finst mange ulike typar vedkløyvarar, både elektriske og hydrauliske, men utgåva vår er heilt mekanisk og er berekna for å bli hengd på veggen.

Framgangsmåte ved bruk

Løft handtaket med den eine handa.
Legg vedskia mellom anleggsflata og kniven (vel etter lengda på vedskia).
Press kniven mot vedskia ved å trykke handtaket nedover.

Tenk over

Vil lengda på kniven eller vinkelen mellom kniv, anleggsflate og vedskie påverke krafta som trengst for å kløyve vedskia?

Kan det vere behov for modifikasjon av vedkløyvaren til din bruk?

Vedkløyving

Saksforma verktøy med ein del som ser ut som ein kniv og den andre med mothakar. Illustrasjon. — Her ser du konstruksjonen av ein enkel vedkløyvar. Kor stor ved trur du denne klarer å kløyve? Kan denne forandrast for å ta tynnare eller tjukkare ved?

Ein person betener ein stor vedkløyvar som er montert på ein traktor. Veden blir frakta via ei renne opp i ein stor nettingsekk. Foto. — Her ser du ei stor vedmaskin som både kappar og kløyver veden som ein del av ein prosess.

Person sit på kne og kløyver ved på steinbakken ved sida av eit utent bål. Personen bruker ei lita øks og har ikkje hanskar, vernebukse eller vernesko. Ansiktet er ikkje synleg. Foto. — Her blir ved kløyvd med øks. Kva faremoment ser du ved slik vedkløyving?

Lag din eigen vedkløyvar

Delane som skal nyttast, kan lagast både manuelt og ved hjelp av CNC-styrte maskiner. Du kan sjølv velje framgangsmåte basert på kva utstyr du har på verkstaden.

Hugs HMS. Sjå eigne ressursar om maskinene. Aktuelle maskiner til dette oppdraget kan vere:

søyleboremaskin: Sikker bruk av søyleboremaskiner
fres: Sikker bruk av fres
dreiebenk: Sikker bruk av CNC-maskiner
bandsag/kaldsag: Sikker bruk av bandsag
vinkelslipar: Sikker bruk av vinkelslipar

Det er viktig at du lagar deg ein god arbeidsplan som beskriv korleis du vil gå fram for å lage din eigen vedkløyvar.

Refleksjon: Val av materiale og overflatebehandling

Når du skal lage ein slik vedkløyvar, kan det vere formålstenleg å tenke på kva belastningar han skal utsetjast for, og eventuelt kva miljø han skal stå i.

Sjølve kløyvekniven skal slipast og halde seg skarp over lang tid.

Kor tjukke må materiala vere for å halde nok styrke ved like?
Er det nokon av delane som kan vere eigna for varmebehandling, til dømes herding?
Kva type overflatebehandling trur du kan vere eigna?

Saksforma verktøy med ein del som ser ut som ein kniv, og den andre med mothakar. Delane er ikkje monterte saman, og det er ein sølvfarga aksling og to gullfarga mutterar utanfor hola for samankopling i den elles mørke konstruksjonen. Illustrasjon. — Her ser du korleis vedkløyvaren kan monterast saman med skrue og mutterar.

Arbeidsteikning og 3D-teikning

Arbeidsteikninga for dette læringsoppdraget ligg vedlagd som ei PDF-fil, og du kan skrive ho ut, viss du ønsker. Teikninga viser dei ulik trinna for produksjon.

I tillegg ligg det vedlagt ei 3D-fil av delen. Ho kan opnast i eit CAD-program, som Autodesk Fusion 360. Denne fila er i formata F3D og STEP.

Det er òg vedlagt filer for bruk på CNC-styrt skjereutstyr, i form av DXF-filer.

Oppgåvebank