Fagstoff

Kva er anodisering?

Anodisering, også kalla eloksering, er ei form for overflatebehandling som vi bruker spesielt på aluminium og aluminiumlegeringar.

Røyrstuss i aluminium som er eloksert med eit gullfarga belegg, og som heng på ein krok. I bakgrunnen klemmer og andre typar verktøy, sette opp i ryddige rader. Foto. — Røyrstuss i aluminium som er eloksert med eit gullfarga belegg.

Kva er anodisering?

Ein firkanta kloss der oversida er farga mørk, mens resten er lysegrå. Illustrasjon. — Aluminiumkloss med oksidlag.

Både aluminium og stål dannar eit oksidlag på overflata når dei kjem i kontakt med luft og reagerer på oksygenet i lufta. Oksidlaget på stål er rust, som et seg innover i stålet. Oksidlaget på aluminium avgrensar seg til overflata og stoppar vidare angrep på metallet under.

Blank beltespenne som er dyppa i ein glasbehaldar med væske. Foto. — Under anodisering oppstår det bobler rundt delen.

Anodisering er ein elektrokjemisk prosess som gjer det naturlege oksidlaget på aluminiumoverflata tjukkare. Aluminiumet blir plassert i eit svovelsyrebad som blir tilført straum. Då veks oksidlaget i både djupne og høgde.

Når oksidlaget når ein viss tjukkleik, oppstår det porer i overflata. Porene er svært små og ikkje synlege, verken med auget eller med mikroskop. For å sjå porene måtte vi ta ha teke i bruk elektronmikroskop.

Aluminiumdelen blir liggande i svovelsyrebadet til tjukkleiken på oksidlaget og poredjupna har blitt slik vi ønsker. Då kan vi kople av straumen og hente delen opp frå syrebadet.

Rektangulær kloss med grå farge. Oversida er farga mørk grå. Illustrasjon. — Denne aluminiumdelen har fått eit tjukkare oksidlag enn det som naturleg oppstår når aluminium er i kontakt med luft.

Rektangulær kloss med mange grunne hol i overflata. Illustrasjon. — Ved anodisering blir det danna små porer i overflata.

Rektangulær kloss med mange middels djupe hol i overflata. Illustrasjon. — Dess lenger aluminiumdelen ligg i syrebad, dess djupare blir porene.

Rektangulær kloss med mange svært djupe hol i overflata. Illustrasjon. — Etter ei tid i syrebadet har porene blitt så djupe at dei er klare for anten farging eller forsegling.

Farging

Når delen nettopp har blitt anodisert i syrebad, er porene framleis opne. Om vi då dyppar delen i eit fargebad, vil porene derfor ta opp noko av fargen.

Firkanta glasbehaldarar på ein arbeidsbenk. Dei inneheld væske av ulik farge, mellom anna gult og raudt. Foto. — Glasbehaldarar med ulike fargar som er utblanda i vatn for bruk i anodisering.

Rektangulær kloss med mange djupe hol i overflata. Hola er delvis fylte med blå farge. Illustrasjon. — Når delen blir lagd i eit fargebad, blir porene fylte med farge.

Rektangulær kloss med mange djupe hol i overflata. Hola er fylte opp nesten heilt med blå farge. Illustrasjon. — Porene er nesten fylte med farge.

Rektangulær kloss med mange djupe hol i overflata. Hola er fylte heilt opp med blå farge. Illustrasjon. — Porene er heilt fylte med farge. No må dei forseglast.

Forsegling

Etter fargebadet må vi forsegle oksidlaget ved å koke delen i vatn.

Væskefylt glasbehaldar som står på ei kokeplate. Han inneheld metalldelar med ulik farge. Foto. — Oksidlaget må forseglast i kokande vatn.

Fem beltespenner i ulike fargar liggande på ein arbeidsbenk. Dei er dels einsfarga, dels tofarga. Fargane er blått, grønt, gult, rosa, lilla og oransje. Foto. — Beltespenner som er farga i ulike fargenyansar.

Resultatet etter anodisering, farging og forsegling er eit oksidlag som er tjukkare enn det naturlege oksidlaget, og som har teke til seg farge frå fargebadet. Fargen er slitesterk fordi han ikkje berre ligg oppå aluminiumet, men er ein del av oksidlaget til metallet.

Beltespenna

Kva er anodisering?

Farging

Forsegling