Oppgåve

Rissenål – standard

Ei standard rissenål laga av eitt stykke metall er eit presist og slitesterkt verktøy. Når du vel karbonstål eller HSS og bruker varmebehandling som herding, kan du lage ei rissenål som gir nøyaktige linjer og toler dagleg bruk i verkstaden.

Stålaksling med spisse endar som er bøygde i ein vinkel på den eine sida. Illustrasjon. — Rissenål for å merke metall med. Kvifor trur du ho er bøygd?

Kva er ei rissenål?

Ei standard rissenål er eit enkelt, men effektivt verktøy for oppmerking på metall. Vi lagar ho ofte av eitt stykke metall, der spissen blir slipt skarp så vi kan lage nøyaktige linjer.

For at rissenåla skal vere haldbar og funksjonell, er det avgjerande å velje rett materiale og behandling.

Materialval

Sidan rissenåla blir brukt på harde materiale, må metallet vere hardt nok til å lage tydelege merke utan å bli raskt slite. Her er vanlege materialval:

Høgkvalitets karbonstål

Fordelar med karbonstål er at det kan herdast for høg slitestyrke og haldbarheit. Dette er ideelt for generelt verkstadarbeid.

HSS (High-speed Steel)

Fordelar med dette stålet er at det kombinerer slitestyrke, hardleik og varmebestandigheit. Dette blir brukt når rissenåla blir utsett for høg friksjon eller varme.

Tungsteinkarbid

Fordelar med tungsteinkarbid er at det er ekstremt hardt og nesten usliteleg. Dette blir brukt for merking av harde materiale som herda stål eller keramikk.

Stålaksling med spisse endar som er bøygde i ein vinkel på den eine sida ligg på ei blå plate med fleire rette strekar på. Illustrasjon. — Her ser du at rissenåla er brukt til å risse spor i plata. Kvifor er plata blå?

Varmebehandling for optimal yting

Varmebehandling forbetrar eigenskapane til rissenåla mykje, særleg viss det er brukt karbonstål.

Ved herding aukar vi hardleiken ved å varme opp metallet til høg temperatur og raskt avkjøle det i olje eller vatn.

Anløping etter herding redusere sprøheit. Då blir metallet varma opp igjen til ein lågare temperatur, og dette gjer rissenåla meir motstandsdyktig mot brot.

Produksjon av rissenåla

Vi kan produsere ei standard rissenål med enkle trinn:

kapping: Kutt metallet til ønskte lengde.
forming av spissen: Slip endene til ein spiss på ein bandslipar eller benkslipar.
herding og anløping: Behandle metallet for optimal hardleik og slitestyrke.
sluttfinish: Fjern gradar og skarpe kantar, og poler overflata om ønskeleg.

Lag di eiga rissenål

Arbeidsteikninga for dette læringsoppdraget ligg lagd ved som ei PDF-fil, og du kan skrive ho ut, viss du ønsker. Teikninga viser dei ulik trinna for produksjon.

I tillegg ligg det vedlagt ei 3D-fil av delen. Ho kan opnast i eit CAD-program, som Autodesk Fusion 360. Denne fila er i formatet F3D.

Lykke til!

Relatert innhald

Herdeprosessen trinn for trinn

Herding er ein varmebehandlingsprosess. Lær korleis du går fram for å herde eit arbeidsemne av stål.

Anløpingsprosessen trinn for trinn

Vi anløper stål for å fjerne indre spenningar i stålet og for å gjere det seigare og mjukare. Lær meir om anløpingsprosessen.

Oppgåvebank