Målenøyaktigheit og feilkjelder
Kva meiner vi med målenøyaktigheit?
Målenøyaktigheit beskriv kor nær eit måleresultat ligg den sanne verdien. Ho blir påverka av både instrumentet, brukaren og miljøforholda rundt målinga.
Eit måleresultat som stadig gir same verdi, men som ligg litt feil i forhold til den verkelege verdien, er presist, men ikkje nødvendigvis nøyaktig. God måleteknikk handlar om å kombinere begge deler – høg presisjon og høg nøyaktigheit.
Type feil | Beskriving | Døme |
|---|---|---|
| Systematisk feil | Ein konstant feil som gjentek seg i same retning. Oppstår ofte på grunn av feil kalibrering eller defekte referansar. | Ein linjal som er 2 mm for lang gir for store måleresultat kvar gong. |
| Tilfeldige feil | Små variasjonar som kjem av operatør, vibrasjonar, temperatur eller målemetode. Desse kan ikkje eliminerast, men reduserast ved fleire målingar. | Målinga av same aksling varierer ± 0,02 mm frå gong til gong. |
| Instrumentfeil | Feil forårsaka av slitasje, dårleg vedlikehald, feil kalibrering eller mekaniske skadar. | Eit mikrometer med slitt gjenge eller skeiv måleflate gir feil resultat. |
Korleis redusere målefeil?
For å oppnå høg målenøyaktigheit må vi redusere usikkerheita i alle ledd av måleprosessen. Dette kan vi gjere gjennom gode rutinar, opplæring og vedlikehald av utstyr.
Tiltak for å redusere feil
Kalibrer måleinstrument regelmessig. Dette sikrar at verktøyet viser korrekte verdiar i samsvar med referansestandardar.
Bruk rett måleverktøy til rett oppgåve. Eit mikrometer eignar seg til små toleransar, mens eit skyvelære blir brukt til grove målingar.
Utfør fleire målingar og berekn gjennomsnittet. Fleire målingar gir eit meir påliteleg resultat og reduserer effekten av tilfeldige feil.
Kontroller måleforholda. Temperatur, støv, vibrasjon og handvarme kan påverke resultatet. Måling bør helst skje ved 20 °C, som er standard måletemperatur.
Hald instrumenta ved like. Hald måleflater reine og tørre, og oppbevar verktøya i eit stabilt miljø for å unngå korrosjon og deformasjon.
Praktisk døme
Ein operatør skal kontrollmåle diameteren på ein maskinert aksling.
Først bruker hen eit skyvelære, men oppdagar små variasjonar mellom målingane.
Hen gjentek målinga tre gonger og finn eit gjennomsnitt.
Deretter kontrollerer hen med eit mikrometer, som viser eit litt anna resultat.
Ved nærare sjekk viser det seg at skyvelæret ikkje har vore kalibrert på over eitt år – ein systematisk feil gir konsekvent avvik.
Dette viser kor viktig det er å bruke kalibrert og eigna måleutstyr for å sikre rette resultat.
Kvifor målenøyaktigheit er viktig
Feil i måling kan få store konsekvensar. I praksis kan det skje at
delar ikkje passar saman under montering
maskiner får kortare levetid på grunn av feil passing
produkt må kasserast eller reproduserast
I mekanisk industri og hos ferdige produkt kan sjølv små målefeil føre til driftsstans eller sikkerheitsrisiko. Derfor er nøyaktig måleteknikk ein viktig del av kvalitetsstyringa i moderne industri.
Refleksjonsspørsmål
Kva er forskjellen på presisjon og nøyaktigheit?
Korleis kan systematiske feil oppstå i måleutstyr?
Kvifor er det lurt å ta fleire målingar av same dimensjon?
Korleis kan du som operatør bidra til å redusere målefeil i verkstaden?