Direkte og indirekte målemetodar

Kva meiner vi med målemetode?

Ein målemetode beskriv korleis vi bestemmer ein fysisk storleik. Val av metode kjem an på kva vi skal måle, ønskt nøyaktigheit, og kva instrument som er tilgjengelege.

Generelt skil vi mellom to hovudtypar: direkte og indirekte måling.

Direkte måling

Ved direkte måling registrerer vi den fysiske storleiken direkte med eit måleinstrument. Det er den enklaste og vanlegaste metoden i verkstad og industri.

Vi les av resultatet direkte frå skala, urskive eller digitalt display.

Døme

• Eit skyvelære blir brukt for å måle diameteren på ein bolt.

• Eit mikrometer måler tjukkleiken på eit metallark.

• Ein termometerprobe viser temperaturen direkte i gradar celsius.

Fordelar

• enkelt og raskt å utføre

• mindre risiko for reknefeil

• omgåande resultat

Ulemper

• Nøyaktigheita avheng heilt av presisjonen og kalibreringa av instrumentet.

• Målinga krev direkte tilgang til måleobjektet.

Indirekte måling

Ved indirekte måling måler vi relaterte storleikar og bereknar den ønskte verdien ut frå formlar eller samanhengar.

Dette er nødvendig når vi ikkje kan måle storleiken direkte – anten fordi han er for liten, for stor eller ikkje fysisk tilgjengeleg.

Døme

• Ved bruk av Ohms lov bereknar vi resistans (R) i ein krets ved hjelp av spenning (U) og straum (I): R = U / I.

• Vi bereknar effekt i ein krets ved hjelp av P = U × I.

• Vi bereknar volum av ein sylinder ut frå diameter og høgde (V = πr²h)

Fordelar

• kan brukast når direkte måling ikkje er mogleg

• gir høve til å berekne fleire verdiar frå eitt målesett

• eigna i automatiske og digitale system

Ulemper

• Metoden er tidkrevjande og avhengig av rette berekningar.

• Feil i éi delmåling forplantar seg til sluttresultatet.

Korleis velje rett målemetode?

Val av metode avheng av måleoppgåva:

• Viss verdien kan registrerast direkte: Bruk direkte måling.

• Viss verdien må rekna ut frå andre storleikar: Bruk indirekte måling.

I moderne industri blir ofte begge metodane brukte saman, til dømes når ein sensor måler fleire verdiar (temperatur, straum, spenning) og systemet bereknar ein samla parameter som effekt, kraft eller energi.

Refleksjonsspørsmål

1. Når er det mest formålstenleg å bruke direkte måling?

2. Kva fordelar har indirekte måling i elektriske system?

3. Korleis kan feil i ei delmåling påverke resultatet av ei indirekte måling?

4. Kan du gi eit døme frå fagområdet ditt der begge metodane blir brukte saman?

5. Viss du skal rekne ut volum av ein sylinder, kan du bruke både direkte og indirekte måling?