Hopp til innhald
Nynorsk

Fag

Emne

Skriv korrekt og god norsk!

Oppgåve
Interaktivt innhald

For eller får?

Mange er usikre på desse to orda. Men sjølv om dei liknar på kvarandre, blir dei ikkje uttalte heilt likt, og dei har heilt ulik betydning.

Del 1: Tenk litt!

Under ser du nokre setningar med rett bruk av for og få(r). Klarer du å forklare med eigne ord når du skal bruke for, og når du skal bruke får?

Tips

  • Litt glad i grammatikk? Prøv å plassere dei to orda i ordklassar. Er dei brukte som , eller i dømesetningane?

  • Vil du heller satse på øyrekontroll? Lytt godt til korleis orda blir uttalte. Kvar ligg forskjellen? Og korleis kan det du høyrer, hjelpe deg å velje rett skrivemåte?

Døme

  • Til veka får vi ein liten hund.

  • Eg er trøytt, for eg har hogd ved i heile dag.

  • Du har for mange planar.

Lurer du på kva som er rett svar? Då kan du lese fasiten når du har tenkt litt. Og du bør absolutt lese vidare og lære deg reglane for bruk av for og får. Dei er enklare enn du vil tru!

Fasit

Ordklassar

  • Til veka får vi ein liten hund. Ordklasse: verb. Får er ei form av verbet å få

  • Eg er trøytt, for eg har hogd ved i heile dag. Ordklasse: konjunksjon. For innleier ei setning som oppgir ei årsak

  • Du har for mange planar. Ordklasse: adverb. For uttrykker ein (for høg) grad av noko

Uttaleforskjell

  • Får uttaler vi med lang å-lyd.

  • For uttaler vi med kort å-lyd ("fårr").

Når du les ei setning høgt, vil du altså høyre om det må stå for eller får.

Del 2: Forskjellane mellom for og får

Kva er får?

Får er ei form av verbet å å få: no får eg – i går fekk eg – eg har fått.

  • Du får ein pakke i posten.

  • Eg får ikkje lov til å dra på konserten.

Verb kan bøyast i tid. Du kan til dømes erstatte presensforma får med fortidsforma fekk:

  • Du fekk ein pakke i posten i går.

  • Eg fekk ikkje lov til å dra på konserten.

Ordet får blir uttalt med lang å-lyd.

Kva er for?

For er eit ord som ikkje kan bøyast. Det kan vere preposisjon:

  • Det var vanskeleg for henne å spørje om hjelp.

  • Eg jobbar for eit advokatfirma i Trondheim.

  • Dei kom for å feire bestefar.

  • For eit vêr!

I tillegg kan for vere ein konjunksjon, det vil seie eit ord som bind saman to setningar. For innleier då ei setning som oppgir ei årsak:

  • Ho mista bussen, for ho hadde forsove seg.

For kan òg vere gradsadverb og angi ein for høg grad av noko:

  • Buksa hans er for stor.

Ordet for uttaler vi med kort å-lyd ("fårr").

Men korleis skal eg hugse dette?

Det er sjølvsagt supert om du kan plassere for og får i dei rette ordklassane, men du kjem òg langt med nokre enkle reglar. Les tipsa nedanfor!

Tips

  • Bruk øyrekontrollen! Får har lang å-lyd, for har kort å-lyd. Les setninga høgt og ver merksam på korleis du uttaler ordet, så veit du korleis du skal skrive det.

  • Får kan erstattast med fekk, for kan ikkje erstattast med fekk. Set inn fekk, så ser du om får eller for er rett form i setninga.

Del 3: Test deg sjølv

No skal du løyse to oppgåver og sjekke om du klarer å bruke reglane. Du kan velje mellom vanleg tekst og interaktive øvingar.

Del 3 som vanleg tekst

Øving 1

Kva ord skal inn i staden for dei tre prikkane, for eller får? Tips: Bruk øyrekontroll, eller sjekk om det er mogleg å setje inn fekk.

  1. Eg har sett ... mange skumle filmar.

  2. Kva trur du at du ... til jul i år?

  3. Vi ... ikkje lov til å sjekke inn på hotellet enno.

  4. Vi kjem seint, ... vi skal køyre veldig langt.

  5. Kven er ansvarleg ... denne skandalen?

  6. I morgon ... vi tilbake bilen vår.

  7. Kyrkja ... tre millionar til renovering.

  8. Vi køyrer fly til USA ... siste gong til sommaren.

  9. Vi skal ta over ... dem frå i morgon.

  10. No ... eg endeleg lov til å selje garden.

Øving 2

I setningane under er det brukt for både der for er rett ord, og der det burde stått får. Finn feilskrivingane!

  1. Dette er ein nydeleg dag for ein spasertur. For du ikkje lyst til å bli med meg for å gå ein tur?

  2. Nei, eg for i grunnen lyst til å legge meg på sofaen for å sjå på sport.

  3. For å sjå sport? Eg kan ikkje tru det, for det gjer du jo kvar einaste helg.

  4. Jo 'a, men eg stemmer for å bli heime, for eg har litt vondt i det eine kneet.

  5. Nei, no for du ta deg saman! For ein hypokonder du er.

  6. Eg for vel bli med då for å sleppe meir mas.

  7. For ei lur avgjerd!

Øving 1

Øving 2

Tillegg

Får kan òg bety "sau". Då er det eit substantiv:

  • Bonden har mange får gåande ute på beite.

Vi uttaler substantivet får med lang å-lyd, akkurat som verbforma får.

For kan òg vere eit substantiv, men då uttaler vi ordet med lang o-lyd, og vi skriv det ofte med ein tøddel over, fôr. Fôr er mat du gir til dyr:

  • Ikkje gi hunden for mykje fôr, for då blir han tjukk.

Heilt til slutt skal du få ei setning full av får og for. Kva betyr han?

  • Mange får får for mykje fôr.

Skrive av Åsa Abusland.
Sist oppdatert 13.10.2025

ForrigeNeste