Art nouveau – jugendstil
Kjenneteikn ved art nouveau
Art nouveau oppstod i ei fredeleg tid som var prega av framtidstru og optimisme. Samtidig kom det ein reaksjon på industrialiseringa og dei strenge moralske normene i samfunnet. Eit nytt syn på kunst, der ein la vekt på skjønnheit og symbolikk, utvikla seg.
Art nouveau-stilen er kjend for dei organiske uttrykka sine. Det vil seie at formene har uregelmessige og mjuke linjer, som i art nouvau-stilen blei gjorde lange og elegante. Komposisjonane er ofte asymmetriske og kan ha rytmiske mønster.
Natur som inspirasjon
Formgivarane var inspirerte av naturen, og dei såg det som si oppgåve å skape skjønnheit og harmoni. Dei meinte at alle gjenstandar – same kor daglegdagse dei var – kunne formast som kunstverk.
Dekorativ kunst
På engelsk blir art nouveau-stilen kalla decorative style. Gustav Klimt (1862–1918) var ein austerriksk målar som var knytt til art nouveau-rørsla. Han kunne la motiva gå over til å bli ein del av den dekorative ornamentikken i bileta, nokre av dei med innlagd gull.
Fargebruk i art nouveau
Fargane i art nouveau-stilen er ofte delikate og dempa, og slik forheld dei seg òg til kvarandre. Kunstnarane brukte gjerne fleire nyansar av ein farge. Dyre- og planteriket inspirerte til varme fargetonar.
Viktige symbol i art nouveau
Sensuelle kvinnefigurar og svinga blomsterlinjer er typiske for art nouveau. Kvinnene hadde ofte langt, bølget hår og symboliserte glamour, ynde og modernitet. Dei blei sett på som frigjorde og mystiske.
I tillegg var det vanleg med følgande bruk av symbolikk:
- Treet var eit uttrykk for menneskets forhold til naturen og samtidig eit fruktbarheitssymbol.
Vatnet symboliserte framhald og det uendelege.
Blomstersymbolikk:
Kala og iris representerte kvinnelegheit.
Lilja og valmuen symboliserte mystikk.
Svana representerte reinleik, det feminine og harmoni.
Sommarfuglen symboliserte det skjønne.
Påfuglfjør vart sett på som eit symbol på forfengelegheit.
Studer uttrykka og reflekter
Kva kjenneteikn og kva symbolbruk finn du igjen i bileta på denne sida? Korleis kan vi sjå at dei høyrer til same stilepoke, trass i forskjellane mellom dei?
Framsida til The Chap-Book, nr. 5
Inspirasjon frå asiatisk kunst
I denne perioden auka kontakten mellom Asia og Europa. Det gjorde at europeiske designarar og kunstnarar let seg inspirere av asiatisk kunst, der dei hadde andre tradisjonar for bruk av fargar og teknikkar.
Japanske fargetrykk hadde ofte lukka former med meir eller mindre einsfarga flater, nokre gonger med eit tydeleg oppteikna omriss. Dette let art nouveau-kunstnarane seg inspirere av.
Plakatkunst
Plakaten blei anerkjend som kunstuttrykk og blei ikkje lenger berre brukt i marknadsføring. Fleire biletkunstnarar vart opptekne av at plakatane kunne nå ut til mange menneske. Samtidig ønskte dei å arbeide meir tverrfagleg med kunsten sin.
Plakatkunsten blei òg inspirert av japanske fargetrykk. Bruken av konturar og mangelen på skuggelegging påverka utforminga av plakatar i art nouveau-stil. Skrifttypane følgde linjene, formene og fargane i plakatane. Stundom kunne bokstavane bli ein del av motivet.
Henri de Toulouse-Lautrec
Ein av dei mest kjende plakatkunstnarane frå denne perioden heitte Henri de Toulouse-Lautrec (1864–1901). Han var ein dyktig teiknar, og måten han kunne forenkle eit motiv og bruke konturar og avgrensa flater på, var som skapt for denne kunstarten. Plakatane hans innleidde ein gullalder for plakatkunsten.
Litografi
Ny teknologi for trykking, litografiet, gjorde at fargetrykk kunne masseproduserast på ein billig måte. Det førte til at folk flest fekk råd til å kjøpe kunstmagasin og kunne dekorere heimane sine med kunstplakatar.
Alfons M. Mucha
Alfons Maria Mucha (1860–1939) var ein tsjekkisk målar, grafikar og designar. Han slo gjennom som plakatkunstnar i Paris i 1895 med ein teaterplakat av skodespelaren Sarah Bernhardt. Med dekorative og detaljrike mønster skapte han eit nytt kunstuttrykk, og illustrasjonane hans blei verdskjende.
Insekt var eit populært motiv i art nouveau-stilen, spesielt augnestikkaren. Under ser du eit utsnitt av ein bord frå 1901, der Mucha har brukt insekt og blomstrar som mønsterelement. Seinare utarbeidde han ei samling av ornamentale mønster (Les documents décoratifs) som han publiserte i 1902, saman med forslag til korleis dei kunne brukast.
Tekstilkunst
Frida Hansen (1855–1931) vidareutvikla den norske vevetradisjonen på slutten av 1800-talet og blei ein viktig del av kunstrørsla art nouveau. Motiva henta ho frå natur og historie, ofte med sterke kvinnefigurar. Frida Hansen blei ein av dei første norske kvinnelege kunstnarane som fekk stor internasjonal anerkjenning.
