Forklaringar til grammatikk i leksjon 7

1. 一起去吃饭 yìqǐ qù chīfàn

Det adverbiale uttrykket 一起 yìqǐ – "saman" – kjem framfor verbet og uttrykker at verbet blir utført saman med nokon (t.d.: 和你们一起吃饭 hé nǐmen yìqǐ chīfàn – "å ete saman med dykk") eller at nokon (fleire enn éin) gjer noko saman. Hugs at sidan 一起 yìqǐ er eit adverb, må det komme framfor verbet på kinesisk, og vi kan derfor ikkje seie som på norsk "La oss dra saman" – *我们去一起。 Wǒmen qù yìqǐ.

2. 很想 hěn xiǎng

很 hěn – "veldig" – kan ikkje stå framfor handlingsverb på kinesisk (vi kan t.d. ikkje seie *很去 hěn qù, *很吃 hěn chī, osv.), men kan stå framfor tilstandsverb/adjektiv (很好 hěn hǎo, 很大 hěn dà, osb.). Handlingsverb og tilstandsverb er to nyttige kategoriar på kinesisk nettopp av denne grunnen (at dei oppfører seg ulikt grammatisk), men det finst òg ein tredje kategori som òg kan vere nyttig å skilje frå dei andre. Slike verb blir gjerne kalla psykologiske verb (eigentleg er desse tilstandsverb som kan ta objekt). Desse kan ha 很 hěn framfor seg, som t.d.

• 很喜欢 hěn xǐhuan – "liker veldig"

• 很想 hěn xiǎng – "ønsker/saknar veldig"

• 很爱 hěn ài – "elskar veldig"

3. 再 zài

再 zài er eit adverb som uttrykker gjentaking, nemleg at verbet blir utført igjen. I setninga 我们星期二再说吧 Wǒmen xīngqī'èr zài shuō bad uttrykker 再 zài at vedkommande gjerne vil at dei involverte partane skal snakke om saka igjen neste tysdag, fordi det på noverande tidspunkt er vanskeleg å bli einige om kva som skal skje.

Det er ein forskjell mellom 再 zài og 又 yòu, som òg betyr "igjen". 再 zài blir brukt når noko skal gjenta seg i framtida, mens 又 yòu blir brukt om ting som allereie har gjenteke seg i fortida. Samanlikn:

1. 我明天再去一次。
   Wǒ míngtiān zài qù yí cì.
   "I morgon dreg eg igjen."

2. 我昨天又去了*一次。
   Wǒ zuótiān yòu qù le yí cì.
   "I går drog eg igjen."

*(了 le blir brukt fordi handlinga allereie har blitt utført).

4. 星期几 xīngqījǐ og 几点钟 jǐ diǎnzhōng

Dette er to faste uttrykk som betyr høvesvis "Kva vekedag?" og "Kva klokkeslett?". Merk at ordet 几 jǐ – "Kor mange?" – kjem på ulik plass i dei to uttrykka. 点 diǎn og 点钟 diǎnzhōng kan begge brukast utan forskjell i betydning. Sjå eigen artikkel i leksjon 6 om tal, klokkeslett og tidsord for å få meir informasjon.

5. 这里 / 这儿 zhèlǐ/zhèr, 那里 / 那儿 nàlǐ/nàr

Dei to peikeorda 这 zhè – "denne" – og 那 nà – "den" – kan òg kombinerast med endingane 里 lǐ eller 儿 -r og får då to nye betydningar som ei forlenging av betydningane "denne" og "den". 这里 zhèlǐ betyr "her", og 那里 nàlǐ betyr "der", og desse to orda refererer høvesvis til ein stad nært eller fjernt frå den som snakkar.

6. 不辣的菜 bú là de cài

Partikkelen 的 "de", som vi har lært at brukes etter pronomen for å uttrykke eierskap (我的 wǒde, 你们的 nǐmende, 爸爸的 bàbade, osv.), har òg ein annan funksjon på kinesisk, som vi ser frå dømesetninga. 的 "de" kan i dette tilfellet kallast ein deskriptiv markør; han er til stades i frasen for å indikere at eitt element beskriv eit anna. I nominalfrasen 辣的菜 là de cài er 菜 cài kjernen og 辣 là attributtet. 的 "de" er her altså eit grammatisk ord som indikerer at det som står framfor 的 "de" beskriv det som står bak 的 "de". Attributtet kan vere eit enkelt ord, som tilstandsverbet 辣 là – "sterkt", men viss vi vil poengtere at det er snakk om ein matrett som ikkje er sterk, kan attributtet (beskrivinga) gjerne innehalde t.d. 不 bù framfor 辣 là. I dømet under er partikkelen 的 "de" til stades for å vektlegge det modifiserande elementet (attributtet); det er snakk om ein 菜 cài (matrett) som er sterk (1), i motsetning til ein som ikkje er sterk (2).

Når du lærer deg å kjenne igjen strukturen til ein nominalfrase på kinesisk, blir den grammatiske strukturen ofte tydelegare. Elementa som okkuperer dei ulike posisjonane i ein nominalfrase, kan ha ulike strukturar internt, men forholdet mellom komponentane (attributt og kjerne) endrar seg ikkje. Anten tilhøyrer nokre ord attributtet, eller så tilhøyrer dei kjernen.

7. 来一个… lái yí ge ...

来 lái betyr "å komme" på kinesisk. Som beskrive i innleiingsartikkelen om kinesisk grammatikk, har vi på kinesisk få verkemiddel som uttrykker grammatisk funksjon i den ytre forma til orda. Eit fenomen som gjerne førekjem i staden, er det at måten orda blir brukte på grammatisk, gir dei nye funksjonar. 来 lái – "å komme" – blir brukt i denne leksjonen såkalla kausativt (samanlikn med engelsk "to cause"). Det vil seie at ut frå betydninga "å komme" får vi betydninga "å få noko til å komme". 来一份宫保鸡丁 Lái yí fèn gōngbǎojīdīng betyr dermed omtrent "Få ein porsjon kung pao-kylling til å komme", altså "Kom med ein porsjon kung pao-kylling". Slike litt uvande omsetjingar som dette bidreg til å gjenspegle den faktiske strukturen til den kinesiske setninga og kan vere nyttig å prøve seg på sjølv om det ofte kan høyrast litt spesielt ut på norsk.

8. 想 xiǎng og 要 yào

I denne dialogen blir både 想 xiǎng og 要 yào brukt i betydninga "å vilje". Dei blir følgde av verb, til dømes 想不想去？ Xiǎng bu xiǎng qù? – "Vil du eller vil du ikkje dra?" – 要不要吃？ Yào bu yào chī? – "Vil du eller vil du ikkje ete (noko)?". 想 xiǎng er litt mjukare ("Eg ønsker ..."), 要 yào er meir direkte ("Eg vil ..."). 要 yào kan òg etterfølgast direkte av eit nomen, då med betydninga "å vilje ha (noko)", til dømes 要不要汤? Yào bu yào tāng? – "Vil du ha suppe eller ikkje?". 想 xiǎng kan ikkje følgast av eit nomen i denne betydninga, men treng eit verb etter seg, t.d. 想吃 xiǎng chī，想喝 xiǎng hē, etc.

Vi tek for oss andre bruksområde av 想 xiǎng og 要 yào seinare, ettersom dei begge er fleirfunksjonelle ord med fleire betydningar, avhengig av kontekst.