Ulike roller i HMS-arbeidet

Kven gjer kva i HMS-arbeidet?

Arbeidsmiljølova pålegg verksemder å ha ei god organisering av HMS-arbeidet, der alle arbeidstakarar skal bidra til eit godt arbeidsmiljø. Det er likevel arbeidsgivar som har det overordna ansvaret for at arbeidsmiljøet er forsvarleg og i samsvar med arbeidsmiljølova med tilhøyrande forskrifter. Somme oppgåver kan delegerast til andre, men det juridiske ansvaret held alltid fram med å vere hos arbeidsgivar.

Arbeidsgivar

Arbeidsgivar har det overordna ansvaret for at helse, miljø og sikkerheit blir følgd opp systematisk. Dette inneber å etablere ein fungerande internkontroll og gjennomføre jamlege risikovurderingar for å avdekke og førebygge farar på arbeidsplassen.

Ein viktig del av ansvaret er å sikre medverknad frå dei tilsette og verneombodet. I tillegg er det eit krav at leiaren sjølv har gjennomført lovpålagd HMS-opplæring for å kunne styre arbeidsmiljøarbeidet på ein god måte.

Arbeidsgivar må òg følge opp helsa til dei tilsette i kvardagen. Dette betyr å fortløpande registrere skadar og sjukdom og tilby helseundersøkingar ved behov. Det inneber òg å føre eit eige register over eksponerte arbeidstakarar som blir utsette for helsefarlege stoff eller forhold i jobben i dei tilfella der dette er aktuelt.

Arbeidstakar

Som arbeidstakar har du plikt til å passe på di eiga og andre si sikkerheit. Du må alltid bruke pålagt verneutstyr og utføre oppgåvene dine på ein trygg måte.

Du har òg plikt til å gi beskjed. Du må varsle om farar, skadar, sjukdom, mobbing og diskriminering til leiar eller verneombod dersom du ikkje kan løyse problemet sjølv.

Dersom det oppstår ein situasjon som medfører akutt fare for liv eller helse, skal du stanse arbeidet med ein gong.

Ved sjukefråvær skal du samarbeide om oppfølging. Dette betyr at du må bidra ved utarbeiding av oppfølgingsplanar og stille i dialogmøte med arbeidsgivar.

Til slutt pliktar du å følge påbod og vedtak som blir gitte av Arbeidstilsynet.

Tillitsvald

Ein tillitsvald blir vald av dei tilsette (eller medlemmer i ei fagforeining) for å vere talsperson for arbeidstakarane og eit bindeledd overfor leiinga.

I HMS- og arbeidsmiljøarbeidet skal den tillitsvalde vareta interessene til dei tilsette og bidra til gode arbeidsvilkår. Dei kan òg hjelpe enkeltpersonar ved konfliktar eller andre utfordringar på arbeidsplassen.

Sjølv om arbeidsmiljølova ikkje direkte krev at ei bedrift må ha ein tillitsvald, føreset lovverket at tillitsvalde blir involverte i viktige avgjerder som gjeld arbeidsforholda for dei tilsette.

I nokre verksemder kan same person vere vald til både å vere tillitsvald og verneombod.

Arbeidsmiljøutval (AMU)

Arbeidsmiljøutvalet (AMU) er eit samarbeidsorgan som skal arbeide for å sikre eit fullt forsvarleg arbeidsmiljø i verksemda. Utvalet deltek aktivt i planlegginga av verne- og miljøarbeidet og følger nøye med på utviklinga i arbeidsmiljøet.

Alle verksemder med meir enn 30 tilsette er pålagde å ha eit AMU. Dersom anten arbeidsgivar eller arbeidstakarane krev det, skal utvalet også opprettast i verksemder med mellom 10 og 30 tilsette.

Bedriftshelseteneste (BHT)

Bedriftshelsetenesta (BHT) skal fungere som ein fagkunnig og rådgivande støttespelar i det førebyggande HMS-arbeidet på arbeidsplassen. Dei hjelper verksemda med å kartlegge risiko, foreslå tiltak og følge opp helsa til dei tilsette.

Fordi enkelte bransjar har eit meir risikofylt arbeidsmiljø enn andre, krev lova at verksemder innanfor desse næringane skal knyte seg til ei godkjend bedriftshelseteneste.

Verneombod

Verneombodet har som hovudoppgåva si å vareta interessene til dei tilsette i saker som gjeld arbeidsmiljøet. Ombodet skal passe på at arbeidet blir utført på ein måte som tek omsyn til helsa, miljøet og sikkerheita til arbeidstakarane. Dersom det oppstår ein akutt situasjon med omgåande fare for liv og helse, har verneombodet rett til å stanse arbeidet.

Hovedvernombud

I verksemder med fleire verneombod, til dømes éin for kvar avdeling, skal det veljast eit hovudverneombod. Rolla til hovudverneombodet er å samordne oppgåvene mellom verneomboda, og samarbeide tett med både leiinga og dei tilsette.