Nomeni bïjre

Substantijvh

Substantijvh leah nommh jallh lahtesh v.g. aatide, almetjidie, juvride, sijjide, mah dovne konkreete jïh abstrakte. gåetie, maana, bïenje, tïjje, åssjele

Mijjieh substantijvide kasusi jïh taali mietie sojjehtibie.

Substantijve-fraase

Fraase lea akte jallh jienebh baakoeh mah ektesne raajesisnie. Substantijve-fraasesne substantijve dïhte åejvie-baakoe. Substantijve dellie fraasen bijjie-lïhtsine. Mubpieh baakoeh maehtieh substantijven ektine vuelie-lïhtsine, v.g.: dah golme tjeehpes bïenjh

Pronomenh

Pronomenem nuhtjebe substantijven sijjeste. Pronomene goerkesem åådtje substantijveste jallh tsiehkeste gusnie dam nuhtjebe. Mïsse pronomene vuesehte maehtebe konteksteste guarkedh.

Mijjieh pronomenidie kasusi jïh taali mietie sojjehtibie.

Pronomene-fraase

Jïjnjemes aejkien pronomene oktegh fraasesne, ij dïhte jeatjah baakoeh vuelie-lïhtsine utnieh.

Persovneles pronomenh

• manne, datne, dïhte, ...

• satne, ...

• mån, dån, sån, ...

Tjuvtjiedimmie-pronomenh

• daate, dïhte, doete, dohte

Refleksijve pronomene

• jïjtje

Resiprovke pronomene

• sinsitnie-

Gihtjeme- jïh relatijve pronomenh

• mij

• gie

• gåabpa/gåabpetje

• guhte

Ov-vihties pronomenh

• (ij) gie, (ij) mij, (ij) guhte, (mah) guhte

• mij akt, gie akt, maam joem, fïerhte, fïere guhte, mubpie (nubpie), muvhte, muvhth, jeatjah, gaajhke, gaajhkh, gaajhkesh, jïjnje, jïjnjh, jïjnjesh, jïh jienebh

Taale-baakoeh

Gosse mij akt ryökneldh jallh mööleldh dellie taale-baakoeh nuhtjebe. Eah dah substantijvh, men dah substantijve-laaketje dan åvteste maehtebe dejtie sojjehtidh dovne kasusi jïh taali mietie. Gellien aejkien dah substantijve-fraasen vuelie-lïhtsine.

Maadth-taalh

Maadth-taalh (akte, göökte, golme, ...) maehtebe sojjehtidh kasusi mietie, jïh muvhten aejkien aaj taali mietie, v.g.:

• göökte gåetieh

• gööktede gåeteste

Gosse taale-baakoe oktegh raajesisnie, dellie goh substantijve jïh kasusi mietie sojjesåvva, v.g.:

• Manne golmem vuajneme.

Öörnege-taalh

Öörnege-taalh (voestes, mubpie, gåalmede, ...) substantijve-laaketje gosse oktegh raajesisnie. Muvhten aejkien dejtie sjïerelaakan sojjehtibie gosse substantijve-fraasen vuelie-lïhtsine, v.g.:

• mubpien gåatan

• mubpide gåetide

Tjåenghkies-taalh

Gååvnesieh aaj tjåenghkies-taalh. Eah daah rïektes taale-baakoeh, men goh substantijvh.

• akth, göökth, golmh, ...

• gööktesh, golmesh, ...

• gööktege, golmege, ...

• bielie, lehkie, gåalmahtasse (gåalmehts), ... (bröökh)

Adjektijvh

Adjektijvh eah leah nomenh, men baakoeh mah buerkiestieh guktie nomene, guktie substantijven jallh pronomenen jïjtsevoete jallh kvaliteete, v.g.:

• guhkies

• båeries

Raajesisnie adjektijve lea vuelie-lïhtsine substantijvese maam buerkeste.

Attributijve jïh predikatijve

Adjektijve maahta attributijvine substantijven åvtelen, jallh predikatijvine substantijven minngelen.

• guhkies geajnoe (attributijve)

• geajnoe lij guhkie (predikatijve)

• båeries almetje (attributijve)

• almetje båeries (predikatijve)

Komparasjovne

Adjektijvem maehtebe kompareeredh golme graadi mietie. Dah golme graadh positijve, komparatijve jïh superlatijve:

• guhkie – guhkebe – guhkemes

• båeries – båarasåbpoe – båarasommes

Adjektijve substantijvine

Gosse adjektijve oktegh raajesisnie, dellie goh substantijve jïh kasusi mietie sojjesåvva.

• Lyövlehkem guadta.

• Båetebe bueriebasse.

Guktie sojjehtidh

Kasush jïh taalh

Mijjieh nomenh sojjehtibie gaektsie kasusi mietie, akten-taalesne jïh gellien-taalesne.

Åarjelsaemien kasush:

1. nominatijve

2. akkusatijve

3. genitijve

4. illatijve

5. inessijve

6. elatijve

7. komitatijve

8. essijve

Baakoej lïhtsh

Voestegh tjoerebe daejredh man gellie lïhtsh baakoen, jis gööktelïhtsen-nomene jallh golmelïhtsen-nomene.

Gööktelïhtsen-nomenh leah nomenh mej göökte jallh njieljie lïhtsh.

• bïe – nje

• sop – tse – stæ – jja

Golmelïhtsen-nomenh leah nomenh mej golme lïhtsh.

• gaa – me – ge

Mijjieh nominatijve-hammoem baakoe-gærjine gaavnebe. Gööktelïhtsen nomeni minngie-gietjieh –a, –e, –ie, –oe, jïh golmelïhtsen nomeni minngie-gietjie –e.

• gærja, datne, gåetie, barkoe

• mobijle

Tjoeje-molseme

Åarjelsaemien gïelen lea tjoeje-molseme. Tjoeje-molseme lea gosse baakoej vokaalh jïh diftongh molsesuvvieh gosse mijjieh baakojde sojjehtibie, v.g.:

• gåetie – gåatan