Fotosyntese

Fotosyntesen er ein biokjemisk prosess kor lysenergi blir omdanna til kjemisk energi. Ordet kjem av dei greske orda photos, som betyr lys, og synthesis, som betyr å setje saman.

Frå lysenergi til kjemisk energi

I fotosyntesen blir karbondioksid (CO₂) og vatn (H₂O) omdanna til glukose (druesukker) (C₆H₁₂O₆) og oksygen (O₂) ved hjelp av energi frå sollys:

6CO₂ + 6H₂O + lysenergi → C₆H₁₂O₆ + 6O₂

Fotosyntesen blir vanlegvis forbunde med grøne plantar og algar, men enkelte bakteriar kan også utføre fotosyntese. Sidan energien til å drive fotosyntesen kjem frå sola, kan vi seie at nesten all energi som er lagra i plantar kjem frå solenergi. Når plantar utfører fotosyntese, blir noko av denne energien lagra som kjemisk energi i organiske sambindingar.

Sola lyser på plante med rotter i jorda. Illustrasjon.

Vi er avhengige av energi og oksygen frå plantane

Fotosyntesen finn stad inne i planteceller i spesielle organellar som blir kalla kloroplastar. Kloroplastane inneheld klorofyll, eit grønt fargestoff som fangar opp lysenergi og gir plantane grønfarge. Organismar som kan lage sine eigne energirike sambindingar blir kalla autotrofe organismar. Plantar, algar og einskilde bakteriar er autotrofe.

Mikroskopbilde av løvceller med mange kloroplaster langs celleveggen. — Planteceller med kloroplaster

Modell av kloroplast med stablar av grana. — Kloroplast (modell) der fotosyntesen går føre seg. Lyseenergien blir fanga opp i "tallerkenstablane", som blir kalla granum.

Dyr, menneske, soppar og mange mikroorganismar kan ikkje lage eigne energirike organiske sambindingar. Dei må derfor få energi ved å ete eller bryte ned andre organismar. Slike organismar kallar vi heterotrofe organismar.

Alt vi et heng direkte eller indirekte saman med fotosyntesen. Sjølv om vi et kjøt, kjem energien i kjøtet opphavleg frå plantar som har bunde solenergi gjennom fotosyntesen. Fotosyntesen produserer også oksygenet som dei fleste organismane treng til celleanding.

Mange ulike plantar og dyr organiserte i to grupper: autotrofe organismar og heterotrofe organismar. Illustrasjon.

Relatert innhald

Forsøk: Utforsk planteceller

Lag mikroskoppreparat av ulike planteceller, og bli kjend med oppbygging og indre struktur hos planteceller.

Celleanding og lagring av energi

Celleandinga er kjemiske reaksjonar som skjer i cellene, og som frigjer energi frå næringsstoffa. Forbrenning er eit anna ord for celleanding.