Tjiehpies-lidteræære teeksth

Soptsesem hæhtadidh

Gosse tjaelije lea soptsesem hæhtadamme, ibie dellie sïjhth dam lohkedh? Mijjieh gujht sïjhtebe læjhkan soptsesem lohkedh, dan åvtese mijjieh joe guarkeme tjaelije lea soptsesem hæhtadamme. Men læjhkan gosse mijjieh lohkebe dellie maehtebe goh soptsesen sïjse jieledh. Jïh dle maehtebe guarkedh guktie persovnh soptsesisnie dåemiedieh jïh maehtebe heannadimmieh aaj guarkedh, jalts daejrebe soptsese ij leah saatnan.

Tjiehpies-lidteratuvre edtja mijjem faepieldidh jïh dååjrehtimmieh mijjese vedtedh, men edtja goerkesem jïh daajroem aaj vedtedh – ånnetji jeatjhlaakan enn aamhtese-prosa.

Tjiehpies-lidteratuvren golme åejvie-dåehkieh

Båeries vuekien mietie mijjieh maehtebe tjiehpies-lidteræære teeksth golmine dåehkine juekedh:

1. Epihke teeksth; soptsesh
2. Lyrihke teeksth; dikth/tjihtesh musihkine jïh aaj bielelen musihke
3. Dramatihke teeksth; gaajhkh mah sceenesne spealadamme

Båeries baakoeh jïh jiehtegh

Baakoeh epihke, lyrihke jïh dramatihke soptsestieh guktie almetjh åvtesne teeksth åehpiedehtin. Epose lea guhkies heartoehtæjja-teekste sjïere hammosne maam soptsestæjja soptsesti. Soptsestæjja dellie diktem soptsesti lyre-musihkine. Jïh dejpeli almetjh draamam vuesiehtin ålkone stoerre amfi-teaterisnie mij annje jielieminie. Men eah saemieh naan aejkien lyre-musihkem tjoejehtamme. Mijjen dellie epose?

Saemieh iktegisth joejkeme jïh Anders Fjellner (1795-1876) lea joejke-teeksth vaajestamme. Akte dejstie lea Biejjien Baernien såangoe jeahnaj eatnamisnie, maam maehtebe sjugniedimmie-eposinie gåhtjodh. Daate epose soptseste gubpede dah voestes saemieh båetieh. Fjellnere soptsesti, daam eposem govli dovne Torne dajvesne jïh åarjel-saemien dajvesne.

Mijjieh annje teeksth juekebe guktie aarebi. Gellie tjiehpies-lidteræære teeksth aktede daejstie dåehkijste daejnie golme dåehkine sjiehtieh. Soptsestæjja ij leah akte rïektes almetje, tjaaleldh soptsesinie. Soptsestæjja lea teeksten sïjse jåhteme jïh persovnine sjïdteme soptsesisnie. Annje daelie mijjieh lyrihkem nuhtjebe gosse laavlobe, men maehtebe aaj barre diktem lohkedh. Jïh daan biejjien mijjieh draama-sceenem utnebe teaterisnie, raadijovisnie, kinovisnie, tv:sne jïh gelline sjeermine - men aaj ålkone.