Kort oppsummering av grunnreglane

Til nå har du lært dette om genitiv i nynorsk:

Vi kan bruke s-genitiv ved særnamn. Da fortel s-genitiven kven som eig noko: Williams pc, Karis sykkel
Vi bruker s-genitiv i nynorsk ved nemningar for mål: eit tre vekers besøk, ei hundre kilos kveite
På nynorsk vel vi oftast andre uttrykksmåtar enn s-genitiv, for eksempel
preposisjonsfrasar: Williams pc – pc-en til William
samansette ord: kongens familie – kongefamilien
eigedomsordet “sin”: Karis sykkel – Kari sin sykkel
omskriving med ei setning: måleriets forsvinning – korleis måleriet forsvann
Eigedomsordet sin bruker vi helst når det er snakk om personar som eig noko: Lisa sine foreldre, barna sine tøflar – men helst ikkje "huset sitt tak"
Alt som er gode uttrykksmåtar på nynorsk, fungerer bra også på bokmål!

Nå skal vi utdjupe reglane litt og sjå på nokon vanlege unntak.

Omskriving med sin

Omskriving med sin har opphavleg vore særleg brukt i vestlege og nordlege dialektar i Noreg, men i dag ser ein at uttrykksmåten også er i bruk hos mange i resten av landet.

Vi kan bruke omskriving med sin både på bokmål og på nynorsk, men det er lurt ikkje å overdrive bruken. Varier mellom dei ulike uttrykksmåtane du har lært om i denne læringsstien, og du får mest sannsynleg ein tekst som er god å lese.

Kvar kjem omskrivinga med "sin" frå?

Språkforskarane meiner at uttrykksmåten med sin er eit resultat av språkkontakt med hanseatane. Det tyske Hansaforbundet var ei samanslutning av nordtyske byar som samarbeidde og som dominerte handelen i Nord-Europa frå 1300-talet og heilt fram mot 1500-talet. I Bergen hadde hanseatane mellom anna eit kontor, det vil seie eit slags firma for kjøp, sal og frakt av varer, og dei heldt til på Bryggen.

Bergensarane brukte omgrepet “garpar” om hanseatane. Ordet betyr “storskrytar” og seier ein del om korleis lokalbefolkninga oppfatta dei framande. Men det var likevel så mykje kontakt mellom “garpar” og nordmenn at dei klarte å påverke språkutviklinga i Noreg. Hanseatane hadde nemleg denne spesielle bruken av sin i sin eigen dialekt, og han “smitta over” på det norske språket. Omskriving med sin blir derfor også kalla for garpe-genitiv.

Faste uttrykk med s-genitiv

S-genitiv finn vi i ein del faste uttrykk som er i heilt vanleg bruk i både bokmål og nynorsk. Her kjem nokon eksempel:

dagens rett
dagens ord
verdas beste kaker
ein folkets mann
ein augneblinks stille
fjorårets vinnar
ei god natts søvn
sommarens favorittar
årets sensasjon
livets skole
for mange herrens år sidan
eit helvetes bråk

Det finst også nokon veldig gamle faste uttrykk med genitiv-s, for eksempel

i manns minne
til sjøs
til fjells
til fjords
til bords
til gards

Kort oppsummering av grunnreglane

Omskriving med sin

Faste uttrykk med s-genitiv

Øving

Øvingar