1. Home
  2. Åarjelsaemien voestesgïeline BF jïh SRChevronRight
  3. ArgumentasjovneChevronRight
  4. Argumentasjovnen bïjreChevronRight
  5. Appelle vuajnojde jïh domtesidieChevronRight
SubjectMaterialFagstoff

Fagartikkel

Appelle vuajnojde jïh domtesidie

Dïhte guhte tjiehpies argumenteradidh guarka guktie dåastoje ussjede jïh damta, jïh dam sov argumentasjovnesne nuhtjie.

Sametingspresident Aili Keskitalo taler til Sametinget i Karasjok i 2015. Foto.

Argumenteradidh

Dïhte guhte tjiehpies argumenteradidh guarka guktie dåastoje ussjede jïh damta, jïh dam sov argumentasjovnesne nuhtjie. Ij leah ajve digkiedæjjah dååjrehtimmine mah naemhtie darjoeh. Gaajhkesh mijjieh såemies argumentasjovne-vuekieh nuhtjebe mah voerkeslaakan dåastojen vuajnoeh jïh domtesh tsevtsieh.

Jienebelåhkoe-raerie

"Gaajhkh jeatjebh luhpiem åadtjoeh jovkedh, barre im manne!” lea akte vuekie jienebelåhkoe-raereste maam jïjnjh eejhtegh leah govleme tïjje doekoe. Men raaktan maereles maam gaajhkh jeatjebh darjoeh?

Aarvoe-raerie

Seedtije maahta dåastojen aarvojde jallh jielede-vuajnose appelleradidh juktie dam jaehkiehtidh: "Dastegh mijjieh raaktan tuhtjebe vihkeles kreeke-jieledem noerhtene vaarjelidh, guktie maehtebe dellie åålja-boeresjimmiem Lofotenisnie jïh Vesterålesne luhpiedidh?”

Luptestimmie

Akte jeatjah nuepie lea dåastojem garmerdidh jallh dam luptestidh: "Manne tuhtjem datne dan joekoen væjkele maadtesne. Maahtah gïemhpe årrodh mannem viehkiehtidh daejnie ryöknedimmie-stuhtjine?”

Jiermie-raerie

Akte såarhts luptestimmie-vuekie lea jiermie-raerie: "Datne mij dan jïermijes almetje, datne dån guarkah datne byörh gåetiem daelie åestedh. Åasah sijhtieh ajve læssanidh.” Viehkine naemhtie jiehtedh dle håalije göökte tjoerehkh seamma aejkien tsaapma: Dïhte dåastojem garmerde gosse jeahta dïhte dan jïermijes, seamma tïjjen goh satne lea dïhte mij muana, mij lea væjsehke jallh jabjoeh.

Jienebelåhkoe-raerie

Doh jeanatjommesh tuhtjieh jearsoes domtoe gosse mubpieh sijjine seamadieh. Seedtije maahta dam nuhtedh viehkine vuesiehtimmien gaavhtan ektievoetese jallh jienebe-låhkose vuesiehtidh: "Ij leah ajve datne mij dam meala. Mahte abpe tjïelte-ståvroe lea ektesne daan krïevenassen bïjre." "Doh jeanatjommesh leah sïemes daan biejjien …" Maahta jaehkemes årrodh gosse naaken jeahta sov duekesne jeenjesh mah seamma mïelem utnieh jallh seammalaakan darjoeh. Men ij leah gujht seekere dïhte lea saatnan – jallh jienebelåhkoe iktesth reaktoem åtna.

Analogije-raerie (plearoeh tsiehkie)

Gosse edtjebe mïelem bagkesidh aktene aamhtesisnie, dellie maaje viertiestibie plearoeh tsiehkiejgujmie mej bïjre govleme jallh jïjtjh dååjreme. Mijjieh aarebi dååjrehtimmieh dåarjojne nuhtjebe dan åvteste dïhte mijjese aktem såarhts jearsoesvoetem vadta. "Gosse klaassetuvrem öörnedi dæjman, dellie ajve bielie klaasseste mij bööti. Dïhte fer nåake. Dan åvteste ij naan tuvre sjïdth daan jaepien."

Saernie-raerie

Baakoe ”orre” mijjem almetjidie tsavtsa jïh joekoen daamtaj vïenhtebe eevre ov-laejhtehks mij akt orre lea seamma goh buerebe. Dïhte guhte lea man akt orre vööste, daamtaj gohtjesåvva måsnoeraavve. Jïh ij guhte gænnah sïjhth dam årrodh, dan åvteste maahta geerve dïhte årrodh mij ijje jeahta.

Aerpievuekie-raerie

Gosse aerpievuekie-raeriem nuhtjebe, dellie nuhtjebe ussjedimmie-vuekiem ”naemhtie iktesth dorjeme, jïh naemhtie edtjebe jåerhkedh darjodh.” Doh jeanatjommes tuhtjieh jearsoes domtoe aath gååvnesieh mah eah jorkesh. Men tjoerebe måjhtalidh jarkelimmie maahta hijven årrodh!

Persovne-laejhteme

Muvhten aejkien heannede naaken pryövoe aahpeldidh dejtie mah ov-geahpan, jallh pryövoe sovmem seejedh naan almetjen motijvi jallh eerlegevoeten bïjre. Daate maaje dorjesåvva gosse ij naan maereles argumeenth vielie utnieh.

Baakoeh

Saemien

Daaroen

argumentasjovne-vuekieh

argumentasjonsmåter

argumentasjovne-raerie

argumentasjonsråd

jienebelåhkoe-raerie

flertallsrådet

åålja-boeresjimmie

oljeboring

luptestimmie

smisking

jiermie-raerie

fornuftsråd

tjïelte-ståvroe

kommunestyre

analogije-raerie

analogiråd

saernie-raerie

nyhetsrådet

aerpievuekie-raerie

tradisjonellt råd

persovne-laejhteme

personangrep

Læringsressurser

Argumentasjovnen bïjre