Hopp til innhald

  1. Home
  2. BiologiChevronRight
  3. Fysiologien til mennesketChevronRight
  4. NervesystemetChevronRight
SubjectMaterialFagstoff

Fagartikkel

Det perifere nervesystemet

Det perifere nervesystemet er kopla til sentralnervesystemet i ryggmergen og når ut til alle delar av kroppen. Impulsar frå sansar og musklar gir informasjon til sentralnervesystemet. Signala blir tolka og impulsar blir sende den andre vegen, slik at vi kan reagere hensiktsmessig på stimuli.

Kva er det perifere nervesystemet?

Tegnet kvinne, overkropp med nervesystem. Illustrasjon.
Det perifere nervesystemet.

Det perifere nervesystemet er sett saman av nervar som går ut frå hjernestammen () og nervar som går ut frå ryggmergen ().

Nervane forgreinar seg til stadig mindre nervar slik at dei når ut til alle delar av kroppen. I denne delen av nervesystemet blir signal frå hjernen formidla til dei ulike kroppscellene.

Signal frå kroppscellene blir sende tilbake til hjernen, som svært hurtig tolkar desse og sender ut nervesignal som i sin tur set i gang nødvendige reaksjonar i kroppen. Det perifere nervesystemet blir kopla saman med sentralnervesystemet i ryggmergen.

Fotballmålvakt som kaster seg etter ballen. Foto.
Det utoverleiande nervesystemet

Denne delen av det perifere nervesystemet er delt i ein viljestyrt () og ein ikkje-viljestyrt () del.

Det viljestyrte systemet brukar og sender signal frå ryggmergen til skjelettmusklane. Vi kan sjølve bestemme når signal skal sendast.

To personer hopper fra taket på en skyskraper. Foto.
Ved stressituasjonar, slik som her under basehopping i Kuala Lumpur, blir det sympatiske nervesystemet aktivert.

Det ikkje-viljestyrte systemet brukar og sender signal til hjarte, blodårer og forskjellige kjertlar i kroppen. Det autonome nervesystemet er uavhengig av bevisstheita vår.

Det ikkje-viljestyrte systemet kan vi vidare dele inn i det nervesystemet, som er aktivt når du kviler og føler deg avslappa, og det nervesystemet, som blir aktivert ved stress og i kampsituasjonar.

Det innoverleiande nervesystemet

I det innoverleiande nervesystemet blir informasjon frå kroppens sanseceller sendt gjennom , via ryggmergen og til hjernen, som tolkar signala.

Refleks

Ein refleks er ein ufrivillig reaksjon som blir spreidd gjennom motoriske og sensoriske nervar. Nervesignala i ein refleks går ikkje til hjernen, men «snur» i ryggmergen. Dette gjer at reaksjonstida blir svært kort, og at vi derfor reagerer lynraskt med refleksar. Refleksreaksjonar beskyttar oss. Tilbaketrekkingsrefleksen, som trer i kraft viss du til dømes tek på noko varmt, gjer at du unngår å brenne deg. Når ein baby drikk mjølk frå mora sitt bryst eller syg på tommelen, er dette styrt av sugerefleksen til barnet.

Dei delane av kroppen som er involverte i ein refleks, kallar vi refleksbogen. Han er sett saman av sanseceller, sensoriske nerveceller, ryggmergen, motoriske nerveceller og ein muskel.

En baby som dier sin mor. Foto.
Babyar har mange medfødde refleksar, mellom anna sugerefleksen.

Ein refleks startar med at ei sansecelle blir stimulert og sender nerveimpulsar gjennom dei sensoriske nervecellene. I ryggmergen er dei sensoriske nervecellene kopla til motoriske nerveceller i synapsar. Dei sender nerveimpulsane direkte vidare til muskelen utan at signala går vegen om hjernen.

Både dyr og menneske har mange medfødde refleksar som griperefleks, dykkerefleks og sugerefleks.

Læringsressursar

Nervesystemet

Kva er kjernestoff og tilleggsstoff?
SubjectEmne

Fagstoff

  • SubjectMaterialFagstoff

    Regulering av lysmengden gjennom pupillen

    Tilleggsstoff er fagstoff
    AdditionalTilleggstoff
  • SubjectMaterialFagstoff

    Grå stær (katarakt)

    Tilleggsstoff er fagstoff
    AdditionalTilleggstoff
SubjectEmne

Oppgaver og aktiviteter

  • TasksAndActivitiesOppgaver og aktiviteter

    Test og simulering om lys, farger og fargesyn

    Tilleggsstoff er fagstoff
    AdditionalTilleggstoff