Hopp til innhald

  1. Home
  2. Kokk- og servitørfag Vg2ChevronRight
  3. Råvarer og produksjonChevronRight
  4. Ville nyttevekstarChevronRight
  5. Hausting, næringsinnhald og bruksområdeChevronRight
SubjectMaterialFagstoff

Fagartikkel

Hausting, næringsinnhald og bruksområde

Ville nyttevekstar, «etande ugras», har blitt ein trend i restaurantar og på hotell. Det er ei stadig aukande interesse for spiskammeret som ein finn i den norske naturen, og i mange miljø har det blitt ein trend å dra nytte av og hauste det som naturen gir.

To elevar som skjenkjer opp aperitiff i glas. Foto.

Ville nyttevekstar

Sanking av skvallerkål. Foto.
Sanking av skvallerkål.

Superkokkar på nokre av dei beste restaurantane og hotella i landet nyttar no ville vekstar i menyen sin. Privatpersonar haustar og sankar nyttevekstar frå naturen og sel råvarene til restaurantane. Sjølv om vekstsesongen er kort i Noreg, planlegg dei for hausten og vintermånadene, og er derfor opptekne av å konservere nyttevekstane.

Bruksområde

Dei mest populære bruksområda for dei viltveksande plantane våre i dag er som:

  • ingrediensar i salatar
  • supper
  • stuingar
  • kaker
  • pestoar
  • som eigne retter
Salat med vassarve, løvetann, løpstikke, gauksyre og marikåpe servert med skvallerkålpesto.Foto
Salat med vassarve, løvetann, løpstikke, gauksyre og marikåpe servert med skvallerkålpesto.

Mange ville nyttevekstar er fantastiske erstatningar for butikkjøpte grønsaker og urter. Enkelte plantar kan brukast friske, mens andre må ein skrelle og forvelle for å ta bort bitterstoff.

Plukkar ein geitrams, kan ein bruke dei i staden for asparges, og ein kan lage pestoar av løvetann, skvallerkål og brennesle. Til salatar kan ein bruke surblad, groblad, matsyre, meldestokk, løvetann, vassarve og skvallerkål. Både brennesle og skvallerkål er gode å lage supper av. Andre plantar kan brukast som krydderplantar og te.

Rett utanfor stovedøra vår finst det mange etande nyttevekstar som er gode erstatningar for butikkjøpte grønsaker. Ute i skog og mark kan ein fråtse i god og næringsrik mat.

Haustetidspunkt

En håndfull granskudd. Foto
Nyplukka granskot som er klare for tillaging. Granskota må haustast tidleg om våren. Når dei er små og lysegrøne, er dei på sitt beste.

Mange ville urter blir bitre, seige og trælete dersom ein plukkar dei for seint. Unge, ferske blad og skot smakar betre enn gamle. Bladurtene er dei første som kjem om våren. Det beste er å plukke dei blada som har stått i skuggen, då bitterstoffa, mellom anna i løvetann, kjem av sollyset og fotosyntesen. Når plantane har begynt å bløme, er det ofte for seint å bruke dei som matplante.

Ein bør ikkje bruke plantar som veks i veg- og åkerkantar, då dei kan vere ureina av eksos og sprøytemiddel.

Næringsinnhald

På grunn av varierande vekstvilkår, er det vanskeleg å oppgi ei eksakt mengde av næringsstoff i plantane. Plantane veks på ulike stader og kan ha forskjellige jordsmonn med ulike næringsverdiar.

Klima, som vekstsesong, temperatur og tilgang på vatn og sollys, påverkar næringsinnhaldet i ville plantar.

Dei fleste plantar har eit høgt innhald av vitamin C. Næringsinnhaldet elles varierer ein del, og mange av plantane inneheld meir eller mindre av vitamina A, B og K, og minerala jern, kalium, fosfor og kalsium. Plantane er òg gode kjelder til protein, stivelse og fiber.

Mange plantar inneheld mykje flavonoid. Flavonoid kan verke beskyttande mot kreft og hjarte-kar-sjukdommar. Mange flavonoidar blir kalla antioksidantar, då dei vernar cellene mot frie radikalar og hindrar feittstoffa i cellene i å oksidere eller harskne.

Hugselappen

Sesongen er for enkelte av dei etande nyttevekstane svært kort, og det er viktig å hauste dei på rett tidspunkt.

Læringsressursar

Ville nyttevekstar

SubjectEmne

Fagstoff

SubjectEmne

Oppgaver og aktiviteter