Hopp til innhald

  1. Home
  2. Design og håndverk Vg1ChevronRight
  3. StilhistorieChevronRight
  4. PopdesignChevronRight
SubjectMaterialFagstoff

Fagartikkel

Popdesign

Popdesign var ein reaksjon mot det som tidlegare var blitt akseptert som god design. Ordet "pop" er ei kortform for populær, som betyr folkeleg, vanleg og avhalden. Nå ble det brukt kraftige fargar, ekspressive former og syntetiske materiale. Det oppstod ein ny ny bruk- og kast-mentalitet.

iPhonebilde av Andy Warhol kunstverk
Marilyn Mornroe kunstverk av Andy Warhol.

På mange måtar starta det med musikk. Gjennom ei rekkje forelesingar på 1950-talet oppfordra den amerikanske komponisten John Cage kunstnarar til å rive ned det skiljet han meinte fanst mellom kunsten og livet. Sjølv gjorde han det ved å bruke opptak av vanlege gatelydar i komposisjonane sine. Bildekunstnararen Andy Warhol sjokkerte med å måle nøyaktige kopiar av suppeboksar frå Campbell. Roy Lichtenstein gjenskapte enkeltteikningar frå billige teikneseriehefte i kjempeformat. Mens den svenske skulptøren Claes Oldenburgs laga monument av daglegdagse gjenstandar i sterkt overdimensjonerte storleikar.

Reaksjon mot den gode smak

Den nye popdesignen avviste dei verdiane som god design var bygd på. Gjennom materialvala sine ville designarane demonstrere nye verdiar. Gjenbruksmøblar av papp og oppblåsbare plastikkstolar var eksempel på dette. Rasjoneringa i etterkrigstida var over, og vi gjekk vidare frå eit marknadssystem der produsentane hadde bestemt korleis varene skulle sjå ut, til eit forbrukarsamfunn der makta blei flytta til konsumentane.

Popdesign - collage
Popdesign med sine kraftige fargar, syntetiske materiale og gjenbruk.


På 1960-talet kom også fjernsynet, idéstraumdraga blei langt meir internasjonale, anten det var Elvis Presley eller Cliff Richard, The Beatles eller The Rolling Stones som var dei største favorittane. Og det heile var stort sett ein del av eit stort ungdomsopprør, der foreldregenerasjonen stod måpande og såg på. Midt i denne rørsla opna to britiske klesdesignarar kvar sine forretningar i London. Mary Quant etablerte Bazaar i King's Road i 1955. Det blei med ein gong ein suksess, der kvite plastikkragar som kunne pynte opp svarte antrekk og svarte sokkar i starten var dei mest populære artiklane. Quant var misnøgd med varetilbodet, og starta si eiga systove. Ho er først og fremst kjend for å ha lansert miniskjørtet, og til det mangefarga og mønstrete strømpebukser. Det skal likevel seiast at Andre Courrèges hevdar å ha "funne opp" miniskjørtet først, og Cristobal Balenciaga vil ta æra for strømpebuksene.

"His Clothes"

John Stephen kom til London som attenåring frå Glasgow og starta etter nokre år klesbutikken "His Clothes". I 1959 flytte forretningen til Carnaby Street, og seks år seinare hadde han åtte forretningar i strøket og blei titulert "kongen av Carnaby Street". Lista over suksessfulle lanseringar er lang: Først med bukser som hang på hoftekammen, så med skjorter med blomstermønster i sterke fargar, deretter mini-kilt for menn, så omfangsrike slengbukser i cordfløyel, deretter bomulls-T-skjorter i Aertex, androgyne dobbeltknappa jakker og fargerike kaftanar inspirerte frå Midtausten.

Hårmote

Elvis Presley på forsiden av bladet, Photoplay.
Stilikonet Elvis Presley.

På slutten av 1950-åra kom den britiske frisøren Vidal Sassoon med ein heilt ny klippeteknikk, og blankt velfrisert kort hår blei mote. Elvis Presley sørgde for at vi fekk ein heil ungdomsgenerasjon av gutar med feitt hår, tilbakestroke og innsmurt med brylkrem, og med ei lita "bølgje" fremst. Jentene sette opp håret i hestehale. Det blei også etter kvart vanleg å tupere håret i såter, slik at det fekk ein enorm masse. Den iranske dronning Farah Diba var eit forbilde. Midt i 1960-åra introduserte Beatles lang pannelugg for gutar, og på same måten som hippierørslas langhåra menn blei frisyren eit synleg teikn på at ein tok avstand frå dei rådande – kortklipte – verdinormene i samtida.

Arkitektur og interiørdesign

I arkitektur og interiørdesign var det særleg dei to italienske miljøa rundt Archizoom og Superstudio som gjorde seg gjeldande. Begge blei etablerte i Firenze i 1966. Archizoom teikna ei rekkje møblar og anna interiør, men er mest kjend for sitt storslåtte prosjekt "No-Stop-City", som er ein av dei mest radikale modellane nokon gong utarbeidd for det framtidige bysamfunnet, utan grenser, med kunstig belysning og air-condition. Ein av medlemmene i gruppa, Andrea Branzi, skreiv dette om prosjektet: "Den verkelege revolusjonen i radikal arkitektur er gjennombrotet for kitsch; for massekulturelt forbruk, pop art og eit kommersielt industrielt språk. Det er heile tanken med å radikalisere den industrielle komponenten av moderne arkitektur til det ekstreme." Også etter Superstudio finst det møblar produsert av Zanotta. Dei er designa i sterke, geometriske former, og er dekte med såkalla ABET plastlaminat som vanlegvis blir assosiert med billige kafear frå 1950-talet. Ein serie med bord, benker og stolar under namnet Quaderna, må sjåast på som eit ironisk utslag av at gruppa på slutten av 1970-talet var politisk desillusjonert. Elles gjorde Superstudio mykje bruk av fotomontasjar, skisser og filmar for å vise fram sin visjon av ein ny anti-design.

Plast var eit materiale som blei mykje brukt i Pop kunsten når det kom til interiør.
Plast var eit materiale som blei mykje brukt i Pop kunsten når det kom til interiør.


Zanotta produserte også det som kanskje står som det fremste møbelikonet frå 1960-talet, "Blow Chair" teikna av Jonathan De Pas, Donato Durbino, Paolo Lamazzi og Carlo Scolari i 1967. Det var ikkje berre materialet, PVC, som plasserte stolen i sentrum av popdesignen. Også stolens oppblåsbare, varierande og forgjengelege form var typisk. Stolen blei produsert i ei rekkje variantar med ulike fargar. Det gjennomsiktige, det lette og luftige protesterer mot det tunge og etablerte. Finske Eero Aarnios "Ball Chair" (1966), "Pastil Chair" (1967) og "Bubble Chair" (1968) har også blitt ståande som varige eksempel på god møbeldesign frå 1960-talet. Den fremste skandinaviske representanten for popdesign innanfor møbelproduksjon er nok likevel danske Verner Panton. Spesielt kjend er hans sitje/liggjemaskin "Pantower" produsert av Herman Miller 1968-69, laga av fleksible polymere skummateriale. Hans "Panton Chair" støypt i eit einaste stykke av plastikk, gjekk i serieproduksjon i 1967. Eit eksempel på bruk av det simplaste av alle materiale, papp, finn vi i Peter Murdochs barneromsmøblar produserte i USA av International Paper 1964-65. Nordmannen Terje Meyer teikna eit heilt pappmøblement for Strongpack i Vestby i 1968.

Popdesign i Norge

Saccosekk. Foto.
Her kan du sjå den populærer saccosekken på denne tida.

I Noreg tilhøyrer popdesign 1970-talet, og uttrykket er langt mindre outrert enn dei internasjonale forbilda. Ein av møbeldesignarane var Sven Ivar Dysthe, som utvikla stolen "Planet" i 1965, som med globusforma si var det første teiknet på at popdesign hadde slått igjennom i Noreg. Den glassfiberarmerte stablestolen "Popcorn", som blei teikna til åpningen av Henie Onstads Kunstsenter i Bærum i 1968, er eit anna eksempel på hans design. Sven Dysthe tok handverksbrev som møbelsnikkar før han tok industridesignarutdanning ved Royal College of Art i London. Og sjølv om det fleksible møbelet "Saccosekken" i utgangspunktet blei designa i Italia, har det vore produsert i Noreg av Sacco of Norway AS. Det var designartrioen Piero Gatti, Cesare Paolini og Franco Teodoro som teikna han. Dei prøvde først å fylle det vågale sitjemøbelet med trekk av vinyl, tekstil eller hud, med vatn, så med bitte små PVC-kuler og etter kvart isoporkuler. Det var møbelprodusenten Zanotta som først sende denne sekken ut på marknaden i 1969. "Sacco" betyr rett og slett "sekk" på italiensk.

På mange måtar sprang popdesign ut av kunsten og uttrykket pop art. Utviklinga av dei to retningane går parallelt. Ein kan seie at pop art var ein slags kunstaktivitet innanfor modernismen, mens popdesign er sterkt bunde til den kreative dugleiken i produksjonen og det som skal til for å produsere gjenstandar i store seriar. Vi reknar derfor popdesign som ei retning innanfor postmodernismen. Merksemda mot ungdomskulturen sitt opprør og ønske om å nærme seg smaken til 'vanlege folk' medverka til dette.

Læringsressursar

Stilhistorie

Kva er kjernestoff og tilleggsstoff?
SubjectEmne

Læringssti

SubjectEmne

Fagstoff

  • SubjectMaterialFagstoff

    Renessansen

  • SubjectMaterialFagstoff

    Barokken

  • SubjectMaterialFagstoff

    Rokokko

  • SubjectMaterialFagstoff

    Klassisisme

  • SubjectMaterialFagstoff

    Romantikken

  • SubjectMaterialFagstoff

    Historisme

  • SubjectMaterialFagstoff

    Art Nouveau

  • SubjectMaterialFagstoff

    Modernisme

  • SubjectMaterialFagstoff

    Art Deco

  • SubjectMaterialFagstoff

    Retrodesign

  • SubjectMaterialFagstoff

    Minimalisme

  • SubjectMaterialFagstoff

    Kunst i det gamle Egypt

    Tilleggsstoff er fagstoff
    AdditionalTilleggstoff
  • SubjectMaterialFagstoff

    Pompeii

    Tilleggsstoff er fagstoff
    AdditionalTilleggstoff
  • SubjectMaterialFagstoff

    Hagia Sofia

    Tilleggsstoff er fagstoff
    AdditionalTilleggstoff
  • SubjectMaterialFagstoff

    Hva er en stavkirke?

    Tilleggsstoff er fagstoff
    AdditionalTilleggstoff
  • SubjectMaterialFagstoff

    Urnes stavkyrkje

    Tilleggsstoff er fagstoff
    AdditionalTilleggstoff
  • SubjectMaterialFagstoff

    Nidarosdomen: Spissbue eller gotisk bue

    Tilleggsstoff er fagstoff
    AdditionalTilleggstoff
  • SubjectMaterialFagstoff

    St. Denis

    Tilleggsstoff er fagstoff
    AdditionalTilleggstoff
  • SubjectMaterialFagstoff

    Funn fra norsk middelalder

    Tilleggsstoff er fagstoff
    AdditionalTilleggstoff
  • SubjectMaterialFagstoff

    Sølv i Renessansen

    Tilleggsstoff er fagstoff
    AdditionalTilleggstoff
  • SubjectMaterialFagstoff

    Manierismen

    Tilleggsstoff er fagstoff
    AdditionalTilleggstoff
  • SubjectMaterialFagstoff

    Seinbarokk

    Tilleggsstoff er fagstoff
    AdditionalTilleggstoff
  • SubjectMaterialFagstoff

    Porselen i barokken

    Tilleggsstoff er fagstoff
    AdditionalTilleggstoff
  • SubjectMaterialFagstoff

    Utskjæringer i tre og elfenben i senbarokken

    Tilleggsstoff er fagstoff
    AdditionalTilleggstoff
  • SubjectMaterialFagstoff

    Rokokkotida

    Tilleggsstoff er fagstoff
    AdditionalTilleggstoff
  • SubjectMaterialFagstoff

    Rokokkostolar

    Tilleggsstoff er fagstoff
    AdditionalTilleggstoff
  • SubjectMaterialFagstoff

    Interiør, bruksgjenstander og klær på 1700-tallet

    Tilleggsstoff er fagstoff
    AdditionalTilleggstoff
  • SubjectMaterialFagstoff

    Den franske revolusjonen sin innverknad på stilhistoria

    Tilleggsstoff er fagstoff
    AdditionalTilleggstoff
  • SubjectMaterialFagstoff

    Art Nouveau

    Tilleggsstoff er fagstoff
    AdditionalTilleggstoff
  • SubjectMaterialFagstoff

    Modernisme

    Tilleggsstoff er fagstoff
    AdditionalTilleggstoff
  • SubjectMaterialFagstoff

    Internasjonal stil i arkitekturen

    Tilleggsstoff er fagstoff
    AdditionalTilleggstoff
  • SubjectMaterialFagstoff

    Funksjonalistisk arkitektur

    Tilleggsstoff er fagstoff
    AdditionalTilleggstoff
  • SubjectMaterialFagstoff

    Interesse for Art Deco

    Tilleggsstoff er fagstoff
    AdditionalTilleggstoff
  • SubjectMaterialFagstoff

    Skandinavisk kitch

    Tilleggsstoff er fagstoff
    AdditionalTilleggstoff
  • SubjectMaterialFagstoff

    Popkunsten

    Tilleggsstoff er fagstoff
    AdditionalTilleggstoff
  • SubjectMaterialFagstoff

    Ellinor Flor om moter

    Tilleggsstoff er fagstoff
    AdditionalTilleggstoff
  • SubjectMaterialFagstoff

    Ekornesbua

    Tilleggsstoff er fagstoff
    AdditionalTilleggstoff
SubjectEmne

Oppgaver og aktiviteter

SubjectEmne

Kildemateriale