Hopp til innhald

  1. Home
  2. Design og håndverk Vg1ChevronRight
  3. DesignChevronRight
SubjectMaterialFagstoff

Fagartikkel

Industridesign

Industridesign går ut på å planlegge og teikne produkt for industriell produksjon. Ein industridesignar jobbar tverrfagleg og vurderer både form, estetikk og brukarvennlegheit i utviklinga av produkt og tenester.

Ostehøvel fra Bjørklunds Ostehøvelfabrikk. foto.
Ostehøvel frå Bjørklunds Ostehøvelfabrikk

Vi skil gjerne mellom to typar formgiverar; industridesignarar og signaturdesignarar. Det framgår av omgrepa at den som blir kjent for produkta sine er signaturdesignaren, mens industridesignaren kan vere meir anonym.

Industridesignaren arbeider med reine industriprodukt som møbel, bruksting, klede eller grafisk design. Han må arbeide på industrien sine premissar, mens ein signaturdesignar, arkitekt eller kunsthandverkar står friare til å skape sine eigne ting.

Industridesigneren

I dag har vi eigen utdanning for industridesignarar eller produktdesignarar i Noreg, men i starten blei yrket rekruttert frå to nokså ulike retningar: På den eine sida den kunstneriske og på den andre sida den tekniske. Den kunstneriske tilnærminga har utspringet sitt i kunst- og handverkstradisjonen, og den tekniske bygger på ingeniørtradisjon. Industridesignaren bør kombinere begge desse tradisjonane. Medan ein kunstnar søkjer eit personleg uttrykk, må ein industridesignar også ha kunnskapar om andre sine behov og utvikle produktet ut frå dette. Ingeniøren fokuserer gjerne på produksjonsmessig rasjonalitet og tekniske avgrensningar, medan industridesignaren også legg vekt på estetisk oppleving. I tillegg er det viktig å ha kunnskap om trender og kulturar i den marknaden produkta er retta mot. Ved designutvikling i større industriforetak samarbeider ei rekke ulike fagfolk om designprosessen.

Industridesignar er i dag eit yrke du kan utdanne deg til ved fleire høgskolar. Profesjonen blir gjerne delt inn i tre spesialområde:

  • produktdesign:
    formgi industrielt framstilte produkt
  • transportdesign:
    formgi produkt og system som skal frakte menneske og gods
  • offentlig design:
    formgi produkt og system som er ein del av eit offentleg ute- eller innemiljø

Historisk tilbakeblikk

Industridesignar blei ei ny yrkesgruppe i løpet av 1900-talet. Dei skulle utforme produkt som både var hensiktsmessige og attraktive for forbrukaren. Dei første industridesignarane finn vi i USA i 1920-åra. Då blei det viktig å tilpasse seg ulike motebølgjer og gi eigne produkt ein fordel i forbrukarmarknaden.

Industridesignarane jobba innenfor fleire område. Nokon utvikla kvardagsprodukt som blei produserte i store seriar som briller, bestikk, lamper, støvsugarar, tannbørster, radio- og fjernsynsapparat og ikkje minst bilar. Andre utforma produkt for profesjonell bruk, som jordbruksreiskapar, gaffeltruckar, ulike typar handverktøy og produksjonsmaskinar. Ei siste gruppe jobba med utforming av gode offentlege rom.

Bildet viser en restaurantvogn på toget. Interiøret er designet av Henry Dreyfuss.
Bilete viser ei restaurantvogn på toget. Interiøret er designa av Henry Dreyfuss.

Pionérane

Internasjonalt er det særleg tre namn som blir framheva når det gjeld utviklinga av industridesign som ein eigen profesjon.

Peter Beheren

Peter Beheren var ein tysk arkitekt og kunstnar som hadde arbeidet sitt ved AEG-fabrikkane på byrjinga av 1900-talet. Han var altmoglegmannen som teikna fabrikklokala, konstruerte produksjonsmaskinar, designa dei produkta maskinane skulle lage og trykksakene som skulle hjelpe til med å selje dei. Omgrepet bedriftsprofil (corporate identity) blir tilskrive han.

Raymond Loewy

Blyantspisser designet av Raymon Loewy, 1933. Foto.
Raymond Loewys blyantspisser fra 1933.

Raymond Loewy var ein fransk ingeniør som var aktiv i USA på midten av 1900-talet. Han blei kjend for å omforme produkta slik at dei både blei meir funksjonelle og vakrare. Dermed fekk dei også ein større salsappell. Han fekk blant anna store oppdrag innanfor transportindustrien, og nyteikna både bilar, tog og fly. Han var ein stilistisk meister, og omgrepet stilutvikling (putting on style) blir tilskrive han.

Henry Dreyfuss

Henry Dreyfuss var utdanna scenograf, og var særleg oppteken av dei brukarfunksjonelle sidene ved produkta. Han må kunne seiast å vere opphavet til fagemnet ergonomi i designfaget. Eit område som ikkje minst fekk sterkt fotfeste i dei sosialdemokratiske skandinaviske landa på 1970-talet.

Nokre designikon

Kva slags produkt kan så karakteriserast som typiske designikon? Det er så mange at vi her berre kan nemne nokre ganske få, men du har sikkert dine favorittar som du kan undersøkje historia til nærmare. La oss starte med Raymond Loewy og blyantspissaren hans frå 1933, som ser ut som om han er utvikla i ein vindtunnel, med dei same formene som seinare prega bilane, flya og toga hans. Av Henry Dreyfuss' allsidige arbeid kan nemnast John Deere-traktorens A- og B-modellar frå 1938. John Deere er eit av USAs eldste firma, etablert i 1837 av smeden John Deere i Vermont. Hundre år seinare hentar firmaet inn den kjende New York-designaren for å gi traktorane sine ei ny utforming for å auke konkurransekrafta i marknaden.

Vespa

Mintgrønn Vespa fra 1950. Foto.
Enrico Piaggios Douglas Vespa fra 1950.

Eller vi kan nemne Enrico Piaggio som i eit Italia øydelagt av krigen overtok ein utbomba flyfabrikk av far sin. Han gav flyingeniøren Corradino D'Ascanio oppdraget med å utvikle eit motorisert framkomstmiddel på to hjul som italienarane kunne ha råd til å kjøpe. Historia vil ha det til at då Enrico Piaggio fikk sjå prototypen, utbraut han: "Men det er jo ein veps!" I april 1946 blei dei første ferdige Vespa-scooterane sende ut på marknaden, og blei straks ein stor suksess. Ein veps heiter naturlegvis Vespa på italiensk.

Lego

Legoklosser i forskjellige farger. Foto.
Fargerike legoklosser i plast.

Endå meir utruleg er historia til den jyske snikkaren Ole Kirk Christiansen, som i dei tronge tidene i mellomkrigstida begynte å lage minimodellar av dei tinga han skulle lage i full storleik for kundane i Billund og distriktet omkring. Det førde til etablering av ei bedrift for produksjon av leiketøy i tre, Lego (leg godt).

I 1949 starta produksjonen av små bitar i plast (celluloseacetat), som kunne setjast saman og takast frå kvarandre. Patentet blei ytterlegare forbetra i 1958, og dermed var grunnlaget lagt for LEGO-klossane.

Ericofonen

Eit av dagens viktigaste industrielle design-produkter er mobiltelefonen. Mens dei enno berre brukte fasttelefon, utvikla industridesignaren Ralph Lysell i 1956 for LM Ericsson Ericofonen, eit av modernismens verkelege designikon.

Ericofonen
Ericofonen designet av Ralph Lysell i 1956.

Læringsressursar

Design

SubjectEmne

Fagstoff

SubjectEmne

Oppgaver og aktiviteter

SubjectEmne

Kildemateriale