Hopp til innhald

  1. Home
  2. Restaurant- og matfag Vg1ChevronRight
  3. Kosthald og helseChevronRight
  4. Energigivande næringsstoffChevronRight
  5. TransfeittsyrerChevronRight
SubjectMaterialFagstoff

Fagartikkel

Transfeittsyrer

Ein gut sit i ein sofa og et potetgull. Foto

Innhaldet av transfeittsyrer i kosten har blitt vesentleg redusert dei siste tretti åra. Då styresmaktene og industrien starta samarbeidet, var margarin den største kjelda til transfeitt.

Transfeitt har blitt brukt av industrien i produkt for å gjere dei meir faste og haldbare (for å unngå at dei harsknar), i tillegg blir kjeksprodukt/bakevarer sprøare når ein bruker det som kallast hydrogenert eller delvis herda feitt. Det er ikkje lenger tillate å bruke denne typen feitt i Noreg.

Transfeittsyrer blir danna ved delvis herding (hydrogenering) av vegetabilske og marine oljer eller ved bakteriell aktivitet i vomma hjå drøvtyggjarar. Transfeittsyrer finst i industrielt produserte matvarer der ein bruker delvis herda oljer som ein ingrediens, til dømes bakarvarer, og naturleg i mjølk og kjøt frå drøvtyggjarar som storfe og sau. Transfeittsyrer førekjem òg når ein raffinerer oljer ved høge temperaturar (over 180 grader C).

Transfeittsyrer er eigentleg umetta feittsyrer, men dei har ein litt annan struktur og andre eigenskapar og blir derfor oppfatta som metta feittsyrer i kroppen.

Herding i feitt skjer når umetta feittsyrer blir metta. Margarin er eit godt døme på eit produkt der herding er ein del av prosessen. Oljer blir i margarinprosessen tilsett hydrogen til karbonatoma er metta, og margarinen blir då fast. Når feitt berre delvis er herda, det er då vi må vere merksame på innhaldet av transfeitt.

Transfeittsyrer og helserisiko

All forsking tilseier at både transfeittsyrer og metta feittsyrer aukar risikoen for hjartesjukdom. Transfeittsyrer kan medføre ein større risiko for hjartesjukdom enn ei tilsvarande mengd metta feittsyrer.

Det blir òg konkludert med at ein ikkje har nok kunnskap til å kunne seie om det er skilnader i helseeffekten av transfeittsyrer om dei kjem frå drøvtyggjarar eller om dei kjem frå delvis herda feitt.

Tilrådingar om inntak av transfeittsyrer

Norske helsestyresmaker tilrår at ein avgrensar det samla inntaket av metta feittsyrer og transfeittsyrer til om lag 10 prosent av energiinntaket (E %). Inntaket av transfeittsyrer bør avgrensast mest mogeleg og ikkje overstige 1 prosent av energiinntaket. I tillegg har ein presisert at inntaket av transfeittsyrer frå delvis herda feitt bør avgrensast mest mogeleg. Dei norske tilrådingane er i tråd med tilrådingar gitt av Nordisk Ministerråd og WHO4.

Innhaldet av transfeittsyrer i kosten

Innhaldet av transfeittsyrer i kosten har dei siste tretti åra gått ned frå om lag fire til under éin E %, ifølgje overslag basert på Statistisk sentralbyrå sine forbruksundersøkingar.

Endringane i feittsyresamansetjinga i kosten har sannsynlegvis medverka til den store nedgangen i hjarteinfarkt som er registrert i denne tidsperioden. Innhaldet av metta feittsyrer i kosten er likevel framleis vesentleg høgare enn det tilrådde nivået på 10 E %.

Dei viktigaste årsakene til at innhaldet av transfeittsyrer i kosten er redusert, er lågare forbruk av margarin og endringar i feittsyresamansetjinga i margarinen.

Inntak av transfeittsyrer i Noreg

Undersøkingar viser at meieriprodukt er den største kjelda til transfeitt. Deretter kjem kjøt, gjærbakst, kaker og brødvarer.

Å velje magre kjøt- og meieriprodukt er eit godt råd for å redusere inntaket av transfeitt.

Det gjennomsnittlege inntaket av transfeittsyrer i Noreg er no i tråd med tilrådinga frå Verdas helseorganisasjon, som seier at ein bør avgrense inntaket av transfeittsyrer til mindre enn 1 E %.

Læringsressursar

Energigivande næringsstoff

SubjectEmne

Fagstoff

SubjectEmne

Oppgaver og aktiviteter