Hopp til innhald

  1. Home
  2. Restaurant- og matfag Vg1ChevronRight
  3. RåvarerChevronRight
  4. Krydder og smaksstofferChevronRight
SubjectMaterialFagstoff

Fagartikkel

Krydder

Det var ei tid då folk reiste og våga livet for å leite opp og bringe heim krydder frå ulike kontinent. Krydder var ei viktig årsak til at sjøfararar segla ut for å finne nye land, i håp om å tene seg rike på: ja, nettopp krydder.

Ulike typar krydder lagde opp på ein benk. Foto.

Krydder hadde den gongen stor verdi og blei brukt som betalings- eller bytemiddel.

I dag får ein kjøpt dei fleste kryddersortane i daglegvarehandelen. Dei sterkaste og mest aromatiske kryddersortane kjem frå plantar, busker eller tre som veks langs det tropiske klimabeltet. Krydder som veks i Europa, har ein mild smak. Krydder frå tropiske strok kjøper ein tørka heilt eller male. Krydder frå Europa kjøper ein tørka eller friskt som krydderurter i potte.

Krydder deler vi inn etter kva for del av planten dei er frå:

  • Rotkrydder: gurkemeie, kvitløk, ingefær, galangang og peparrot
  • Borkkrydder: kanel
  • Bladkrydder: løpstikke, merian, mynte, oregano, persille, rosmarin, salvie, sitronmelisse og timian
  • Blomsterkrydder: kapers, nellik og safran
  • Fruktkrydder: allehande, anis, chilipepar, dillfrø, einebær, fennikelfrø, kajennepepar, kardemomme, karve, korianderfrø, muskatblomme, muskatnøtt, paprika, alle sortar pepar, pomeransskal, sennepsfrø, sesamfrø, valmuefrø og vaniljestang

Næringsinnhald

Når vi bruker krydder, er det i så små mengder at det ikkje verkar inn på næringsinnhaldet. Men somme krydder og urter er rike på vitamin C, og alle inneheld små mengder av andre vitamin, mineral og sporstoff.

Somme kryddersortar verkar stimulerande på fordøyinga, medan andre kan verke irriterande. Pepar kan verke bakteriehemmande, og kanel kan bidra til å halde blodsukkeret lågt.

Oppbevaring

Krydder held seg betre heilt enn oppmale. Oppbevarer du det rett, kan aromaen i krydder bevarast i

  • opptil 5 år for heilt krydder
  • opptil 2 år for male krydder
  • opptil 1 år for bladkrydder

Dersom du ikkje oppbevarer krydder i tett emballasje med tett lòk, kan aromastoffa fordampe raskt. Døme på emballasje kan vere porselen, glas eller keramikk. Alle krydderglas bør stå mørkt og kjølig. Kryddersortar som har sterke fargar, misser litt av fargane sine og blir blasse dersom dei står i lyset. Den beste staden å oppbevare krydder på, er i eit eige krydderskap.

Læringsressursar

Krydder og smaksstoffer

SubjectEmne

Fagstoff

SubjectEmne

Oppgaver og aktiviteter