Hopp til innhald

  1. Home
  2. Restaurant- og matfag Vg1ChevronRight
  3. RåvarerChevronRight
  4. PoteterChevronRight
  5. PoteterChevronRight
SubjectMaterialFagstoff

Fagartikkel

Poteter

Poteta er den tredje viktigaste matplanta i verda. Berre kveite og ris vert det dyrka større mengder av enn poteta, men inga matplante vert dyrka i fleire land enn poteta.

Uvaskede poteter i en papirpose. Foto.

Det er eit stort uutnytta potensial ved poteta, og ho gjer det mogleg å skaffa nok mat og sunn mat til den aukande befolkninga i verda i åra som kjem.

Poteta er den mest effektive matplanta i verda, sidan inga anna plante kan produsera meir etande energi per arealeining enn den. Så mykje som 75–85 prosent av produksjonen til planta kan brukast til mat.

Poteta finst viltveksande i Sør-Amerika, og dei første potetene vart etne i Andesfjella for kanskje så lenge som 10 000 år sidan. Poteta kom til Europa med dei spanske erobrarane på 1500-talet, og vart først dyrka på Kanariøyane. Derifrå spreidde poteta seg til resten av Europa og til andre delar av verda.

Poteta var hovudårsaka til at befolkninga i Europa auka og fekk betre helse utover på 1800-talet. Blant anna var det potetene som gav den norske befolkninga nok C-vitamin før vi tok til å eta anna frukt. Auka inntak av C-vitamin gjorde at kvinnene fødde fleire barn, og det vart ei utfordring for mange bønder – fordi det vart så mange barn å fø på, og kvinnene vart mykje borte frå åkrar og fjøs.

Bruksområde

Poteter er ikkje berre poteter. Det er store forskjellar i smaken på dei ulike potettypane, konsistensen varierer, og storleiken varierer mellom dei ulike sortane. Det finst ei potet for kvart høve! Alle poteter må varmebehandlast på ein eller annan måte før bruk.

Dei kokefaste potetene eignar seg godt til koking, som namnet seier, men dei er også veleigna til lefse- og lompebaking. Dei passar godt til supper og lapskaus der vi ikkje ønskjer den jamnande effekten på retten. Mjølne poteter eignar seg godt til mos, til bakepoteter og når vi ønskjer ein jamnande effekt på det vi lagar. Både kokefaste og mjølne potetsortar er ypparlege til steiking i panne eller i omn, og også til gratinering.

Dyrking og lagring

Poteta er innvandraren som verkeleg vart norsk. Vi dyrkar i dag poteter over heile landet, og poteta har vore ei av dei viktigaste matvarene våre. Gjennom foredling er det utvikla mange ulike sortar med ulike eigenskapar. Somme vert hausta tidleg på hausten og nytte som «nypoteter», medan andre vert hausta seinare. Nokre sortar er godt eigna for lagring gjennom vinteren. Eigenskapane til dei ulike sortane gjer at vi lagar dei til på forskjellig måte.

Poteter toler ikkje lys, og må oppbevarast mørkt, fuktig og mellom 4 og 6 ºC. Dersom vi lagrar potetene kaldare, vert dei søte på smak

Næringsinnhald

Poteta er ei allsidig næringskjelde og gir oss mellom anna kostfiber, C-vitamin, folat og antioksidantar. Poteta har også eit høgt kaliuminnhald, som kan vera gunstig for blodtrykket. Ho inneheld lite feitt, men er rik på energi i form av stivelse.

Sjå matvaretabellenfor nærare opplysningar om næringsinnhald.

Læringsressursar

Poteter

SubjectEmne

Fagstoff

SubjectEmne

Oppgaver og aktiviteter