Hopp til innhald

  1. Home
  2. Restaurant- og matfag Vg1ChevronRight
  3. RåvarerChevronRight
  4. Grønsaker, frukt og bærChevronRight
SubjectMaterialFagstoff

Fagartikkel

Gode råd for plukking og tillaging av sopp

Hausten er ei flott tid for å gå ut i naturen og plukke sopp. Her kan du få gode råd om plukking og tillaging av sopp.

Sopp i skogen. Foto.

Utstyr:

  • ei soppbok av ny dato (kunnskapen om sopp utviklar seg heile tida)
  • ei luftig soppkorg (ikkje plastpose)
  • kniv og børste (du kan få kjøpt soppkniv med børste i den eine enden og kniv i den andre)
  • plastboksar
  • eventuelt saks

Plukking

Plukk ikkje sopp ved trafikkerte vegar, på søppelfyllingar og avfallsplassar eller andre stader der det kan vere brukt kjemikaliar.
Sopp plukkar du ved å vri dei varsamt laus frå underlaget. Små soppar, til dømes traktkantareller, kan klippast med ei vanleg saks.

Sopp som du 100 prosent sikkert veit at er etande, kan du med fordel grovreinse på plukkstaden. Børst soppen rein for jord, del han på langs for å sjå om det er makk i han, og reinskjer han. Skjer ikkje i ukjend sopp som du skal vise fram på soppkontrollen. Særleg er det viktig at stilkbasisen er med på kontrollen. Ukjende soppar kan du eventuelt ta med på ein soppkontroll. Norges sopp- og nyttevekstforbund lagar ei årleg oversikt over kontrollar og annan aktivitet i heile landet. Gå til Norges sopp- og nyttevekstforbund – aktivitetskalender:

Norges sopp- og nyttevekstforbund

Sjå òg sak frå Giftinformasjonen:

Unngå soppforgiftning

Ukjende soppar skal ikkje blandast med kjende. Derfor er det lurt å ha med nokre plastboksar (ev. bærkorger) for å skilje soppane frå kvarandre.

Sjeldan sopp bør få stå i fred.

BRUK OG TILLAGING AV SOPP

Generelt

Plukka sopp er lettskjemd vare. Bruk derfor soppen så snart som mogeleg etter at du har plukka han. Dersom du ikkje skal bruke han med det same, kan han oppbevarast kjølig eit par dagar dersom du legg han utover på absorberande papir.

All sopp bør varmebehandlast godt.

Sopp er tungt fordøyeleg mat. Et derfor ikkje store mengder om gongen. Barn bør berre ete sopp i beskjedne mengder før seks-sjuårsalderen.

Finreinsing

Børst soppen rein for jord, blad og eventuelt barnåler. Er han veldig skiten, kan du skylje han under vatn, men ein bør unngå dette i størst mogeleg grad fordi smaken kan tape seg. Del soppen i passande bitar.

NB! Ein del matsoppar må avkokast før steiking/koking eller vidare behandling. Kontroller derfor i ei soppbok av ny dato for kva soppar dette gjeld.

Avkoking

Legg soppen i kaldt vatn og kok han i minst 10 minutt. Kokevatnet skal alltid kastast.

Frysing

Sopp kan frysast rå, avkokt eller steikt/sautert.

Råfrysing

Del soppen i mindre bitar og frys han i tett emballasje. Råfryst sopp bør nyttast i løpet av tre månader, ettersom han lett tørkar ut.

Frysing i eiga kraft

Legg soppen i ei steikepanne eller ein kjele på middels varme. La han safte seg og koke i om lag 15 minutt. Frys soppen i si eiga kraft. Dersom krafta dekkjer soppen i emballasjen, har han god lagringsevne, minst eitt år (såframt emballasjen er tett, og at det ikkje er tilsett feitt).

Frysing av steikt/sautert sopp

Legg mindre bitar av sopp i ei varm panne med smør eller smør/olje. La det steike/koke til vatnet er fordampa. Tilset eventuelt salt og krydder. Ver merksam på at sopp som er steikt/kokt i feitt, ikkje toler lagring lengre enn eit par månader på grunn av harskning.

Hermetisering

Bruk den same framgangsmåten som for frysing i eiga kraft. Når soppen har kokt i si eiga kraft i 10–15 minutt, fyller ein dette i sterile glas (2/3 fullt). Set på eit tett lòk, og la glaset koke om lag 75 minutt i kjele eller steikeomn. Dersom hermetiseringa er rett utført og ein oppbevarer glasa mørkt, kan slik sopp oppbevarast i fleire år.

Tørking

Mange soppar eignar seg godt for tørking, særleg dei som er tynne i kjøtet (som traktkantarellar). Større sopp deler ein i tynne skiver på maks 3–5 mm. Soppen kan tørkast med ulike metodar. Det finst eigne tørkeskap på marknaden, men sopp kan også tørkast i steikeomnen ved maks 50º med døra på gløtt (set ei tresleiv i døra), på brett med absorberande papir plassert på golv med varmekablar eller på ein varmtvassbehaldar eller liknande. Ein kan òg træ soppen på ei snor og henge han til tørk på ein luftig stad.

Når soppen er heilt tørr, skal han oppbevarast i lufttett emballasje. Han har då svært god lagringsevne. Tørka sopp kan ein knuse og ha i ein matrett som smakstilsetjing, eller han kan bløytast i væske (til dømes vatn, kraft eller vin) og deretter lagast til vidare.

Nedlegging i olje eller eddik

Små soppar eller bitar av sopp kan ein koke i vatn og eddik i underkant av 10 minutt og leggje ned i ein god olje (til dømes olivenolje) saman med krydder eller i ei krydra sukker- og eddikblanding (sursylting). Sjå i kokebøker for å finne oppskrifter på dette.

Læringsressursar

Grønsaker, frukt og bær

SubjectEmne

Fagstoff

SubjectEmne

Oppgaver og aktiviteter