Hopp til innhald

  1. Home
  2. Teknikk og industriell produksjonChevronRight
  3. ElektrisitetslæreChevronRight
  4. Serie- og parallellkoplingChevronRight
SubjectEmne

EMNE

Serie- og parallellkopling

I ei seriekopling er fleire komponentar i ein elektrisk krets kopla etter kvarandre, mens i ei parallellkopling er dei elektriske komponentane kopla ved sida av kvarandre.

Seriekopling

I ei lyslenkje til juletreet er alle lampene seriekopla. Alle lampene lyser like sterkt, noko som betyr at alle lampene trekkjer like mykje straum.

Det må altså vere like stor spenning over kvar enkelt lampe. Ikkje alle seriekoplingar fordeler spenninga likt over forbrukarane, men straumen er lik i alle ledda.

I elektroteknikk vil vi snakke om ulike potensial. Vi samanliknar då to eller fleire spenningar i forhold til eit fastlagt referansepunkt. På den måten kan vi få positive og negative potensial eller spenningar.

Seriekopla forbrukarar
Vi veit frå før at straumen går frå pluss til minus i ein likestraumkrets, og at straumen er like stor i heile kretsen. Spenninga er høg på plusspolen til batteriet og låg på minuspolen.
Totalresistansen (resultantresistansen) i ei seriekopling er lik summen av enkeltresistansar.
Rt = R1 + R2 + R3 + R4 + . . .

Rt = 4 Ω + 8 Ω + 2 Ω + 10 Ω = 24 Ω

Rekneeksempel Seriekopling - Grunnleggjande elektroteknikk, likestraum

Nokre viktige hugsereglar:

  • I ei seriekopling er totalresistansen lik summen av alle enkeltresistansane.
  • I ei seriekopling er straumen lik i heile kretsen, spenninga fordeler seg over forbrukarane etter kor stor motstand straumen møter. Merk: I ei seriekopling er summen av delspenningane lik spenninga på spenningskjelda.


Parallellkopling

Parallellkopling er den vanlegaste måten å kople saman forbruksapparat til ei spenning. Heime blir alle lamper, panelomnar, komfyr, vaskemaskin osv. kopla i parallell til 230 V-uttaka.
Alle lampene, varmeelementa og dei elektriske motorane i ein bil blir kopla gjennom kablar og sikringar til det same 12 V-batteriet i parallellkopling.

Frå spenningskjelda går det straum til kvart av forbruksapparata. Den samla straumen som går ut frå kjelda, blir summen av alle straumane. Dette fann Kirchhoff ut og laga den første setninga si: Summen av alle straumane til eit knutepunkt er lik summen av alle straumane frå det same knutepunktet.

I den eine parallellkoplinga med berre to forbrukarar kan vi rekne ut totalresistansen med denne formelen:

Rekneeksempel Parallellkobling - Grunnleggjande elektroteknikk, likestraum

Viktige reglar når du arbeider med parallellkopling:

  • I ei parallellkopling er spenninga lik i heile kretsen, straumen fordeler seg over forbrukarane.
  • I ei parallellkopling er alltid totalresistansen (erstatningsresistansen) mindre enn den minste enkeltresistansen. Når vi har fleire parallelle forbrukarar, må erstatningsresistansen reknast ut med denne formelen.


Oftast har vi ikkje reine seriekoplingar eller parallellkoplingar, men ei blanding av desse to koplingstypane.

Serie- og parallellkopling av straumkjelder
Storleiken på eit batteri blir oppgitt i spenning og kapasitet. Har vi eit batteri der spenninga er på 12 volt (V) og kapasiteten er 60 amperetimar (Ah), vil det seie det at eit fullt oppladd batteri kan levere ein straum på 1 ampere i 60 timar før det er utladd. Vi kan auke spenninga eller kapasiteten ved å kople saman fleire batteri.

Nokre eksempel: les meir

Når vi seriekoplar to batteri, 12 V, 60 Ah, får vi ei spenningskjelde på 24 V, men kapasiteten er framleis 60 Ah.

Når vi parallellkoplar to batteri, 12 V, 60 Ah, får vi ei spenningskjelde på 12 V, men kapasiteten er auka til 120 Ah.

Har vi ei lommelykt med 4,5 volt lyspære, må vi seriekople tre batteri på 1,5 volt for å få rett spenning. Skal du gi starthjelp til ein bil med svakt batteri, må du parallellkople batteria for å auke kapasiteten utan at spenninga aukar.

Læringsressursar

Serie- og parallellkopling