Hopp til innhald

  1. Home
  2. NaturfagChevronRight
  3. BioteknologiChevronRight
  4. Medisinsk bruk av bioteknologiChevronRight
SubjectMaterialFagstoff

Fagartikkel

DNA-typing – samanlikning av DNA

DNA-typing vil seie å samanlikne DNA frå to eller fleire prøvar. Formålet er å finne utt kor sannsynleg det er at prøvane stammar frå same person.

Forsker undersøker utskrift med resultat av DNA-test. Foto.

DNA-typing kan brukast til

  • å undersøkje om eit biologisk spor som er funne på ein åstad, stammar frå ein mistenkt eller ikkje
  • personidentifikasjon av offer ved alvorlege ulykker
  • fastsetjing av farskap
  • å fastslå kor sannsynleg det er at personar er nærskylde i saker som gjeld familieforeining

Individuelle forskjellar

Ein mann studerer ein DNA-test. Foto.
DNA-profilen vert lest ved at ein ser etter forskjellar i båndmønsteret.

DNA-typing utnyttar den store individuelle variasjonen som finst i delar av arvestoffet. Kvart enkelt individ (med unntak av einegga tvillingar og trillingar) har ein unik DNA-struktur, og denne strukturen er tilnærma identisk i alle cellene i kroppen.

DNA-analysar kan derfor utførast på mange ulike typar av prøvemateriale, for eksempel blod, spytt, vev, sæd og hår.

Ved hjelp av analysar av spesielt utvalde delar av arvestoffet kjem ein fram til ein "DNA-profil" som er meir eller mindre unik for den personen prøven stammar frå. Dei områda av DNA-molekylet som i dag blir brukte til slike analysar, har ingen kjend biologisk funksjon.

Sidan ein ikkje kjenner funksjonen til det DNAet som blir brukt, kan profilen ikkje fortelje noko om for eksempel blodtype, hårfarge eller risiko for sjukdom. Først når profilen blir samanlikna med andre DNA-profilar, kan han gi informasjon i det heile.

PCR-teknikk

Når ein har små mengder DNA, kan ein lage fleire kopiar av det DNA-materialet ein har, for å få nok til analyse. Det ein har, kan for eksempel vere ein bloddrope, ei barnål (som i Orderud-saka) eller eit hårstrå med hårsekk.

Temperaturgraf.
PCR - grunnleggjande prinsipp

Teknikken som blir brukt, kallar vi PCR (polymerase chain reaction). Det er ein kjedereaksjon der ein får nitrogenbasar til å feste seg på enkelttråda DNA fleire gonger.


Temperaturen blir vekselvis senka og heva for å lage enkle og doble DNA-trådar.
Når temperaturen blir heva, vil DNA-trådane skilje lag, og vi får enkelttråda DNA. Når temperaturen blir senka igjen, vil nitrogenbasane feste seg, og det blir danna dobbelt DNA. Prosessen blir gjennomført fleire gonger, til ein har nok DNA. Sjå Viten-objekt i lenkjesamlinga.

For at prosessen skal gå, må ein i tillegg til DNA-prøven ha nukleotid (A, C, T og G), enzymet polymerase og primerar (små enkelttråda RNA-bitar som kan feste seg til enden av det DNAet ein ønskjer å kopiere).

Læringsressursar

Medisinsk bruk av bioteknologi

Kva er kjernestoff og tilleggsstoff?
SubjectEmne

Fagstoff

  • SubjectMaterialFagstoff

    Genterapi

    Tilleggsstoff er fagstoff
    AdditionalTilleggstoff
  • SubjectMaterialFagstoff

    SNP – Gentestar

    Tilleggsstoff er fagstoff
    AdditionalTilleggstoff
  • SubjectMaterialFagstoff

    Syntetisk biologi

    Tilleggsstoff er fagstoff
    AdditionalTilleggstoff
  • SubjectMaterialFagstoff

    Tang, tare og alginat – ein ressurs for framtida

    Tilleggsstoff er fagstoff
    AdditionalTilleggstoff
SubjectEmne

Oppgaver og aktiviteter