Hopp til innhald

  1. Home
  2. NaturfagChevronRight
  3. ForskarspiraChevronRight
  4. ForskingChevronRight
SubjectMaterialFagstoff

Fagartikkel

Store og små tal

I naturvitskapen, og i mange andre samanhengar, har vi ofte bruk for å skrive tal som er veldig små eller veldig store. Då er det nyttig med forenkla skrivemåtar utan for mange nullar.

Tiarpotensar

Små tal

Små tal er veldig upraktisk å skrive med mange nullar bak kommaet, men ved å bruke potensrekning og skrive talapå standardform, blir det lettare å halde oversikten.
Massen til eit karbonatom kan då skrivast som 0,000 000 000 000 000 000 000 000 02 kg=21025kg=2·10-25kg

Frå matematikken veit vi at ein 10-potens i nevneren i en brøk kan flyttes opp fra nemnaren ved å setje eit negativt forteikn framfor eksponenten. Så når vi har negativ eksponent i ein 10-potens, betyr det at talet er mindre enn 1, og ofte veldig mykje mindre enn 1!

Store tal

Vi gjer det på same måte når vi har veldig store tal. Til dømes kan massen til jorda skrivast meir oversiktlig slik: 6 000 000 000 000 000 000 000 000 kg=6·1024kg.

Ser du korleis du går fram for å gå frå eit vanleg tal til å skrive det med 10-potens? Tel kor mange plassar du må flytte komma for at du skal stå att med eit tal som er mellom 1 og 10. Dette blir eksponenten i 10-potensen. Dersom talet i utgangspunktet er mindre enn 1, skal eksponenten vere negativ.

Legg merke til at dersom du skriv tala med 10-potenser, blir dei mykje lettare å rekne med. Og overslag kan du godt gjere i hovudet!

Prefiks

Når ein skal skrive store og små tal i ein trykksak eller på pc, er det ofte tungvint å skrive 10-potensar. Derfor har det oppstått eit system med bokstavar som angir 10-potenser. Du kjenner mange av dei fra dagleglivet:

  • kilo skrives k og betyr ettusen k=1000=103
  • centi skrives c og betyr hundedelar c=1100=10-2
  • Her er ein oversikt over dei fleste prefiksa Tierpotenser og prefikser

Legg merke til at alle størrelsar større enn kilo skrivast med stor bokstav. Dersom du skal rekne med størrelsar som er oppgitte med prefiks, er et viktig at du skriv dei om til 10-potenser først. Viss ikkje er det fort gjort at resultatet blir feil.

Læringsressursar

Forsking

Kva er kjernestoff og tilleggsstoff?
SubjectEmne

Læringssti

  • LearningPath

    Forsking

  • LearningPath

    For godt til å vere sant?

    Tilleggsstoff er fagstoff
    AdditionalTilleggstoff
SubjectEmne

Fagstoff

  • SubjectMaterialFagstoff

    Modellar

  • Tilleggsstoff er fagstoff
    AdditionalTilleggstoff
SubjectEmne

Oppgaver og aktiviteter

  • TasksAndActivitiesOppgaver og aktiviteter

    Rollespel – debatt: interessekonfliktar

    Tilleggsstoff er fagstoff
    AdditionalTilleggstoff
  • TasksAndActivitiesOppgaver og aktiviteter

    Utfordring: motorsykkeldekk

    Tilleggsstoff er fagstoff
    AdditionalTilleggstoff
  • TasksAndActivitiesOppgaver og aktiviteter

    Kva trur du om årsaker til klimaendring?

    Tilleggsstoff er fagstoff
    AdditionalTilleggstoff
  • TasksAndActivitiesOppgaver og aktiviteter

    Debattoppgåve – vurdering av informasjon

    Tilleggsstoff er fagstoff
    AdditionalTilleggstoff
  • TasksAndActivitiesOppgaver og aktiviteter

    Forsøk: Mål tida mellom to knips

    Tilleggsstoff er fagstoff
    AdditionalTilleggstoff
  • TasksAndActivitiesOppgaver og aktiviteter

    Forsøk: Fysiske målingar og variasjonsbredde

    Tilleggsstoff er fagstoff
    AdditionalTilleggstoff