Hopp til innhald

Et øye i mange skjermer. Grafisk.
  1. Home
  2. NDLA filmChevronRight
  3. FilmkunnskapChevronRight
  4. FilmanalyseChevronRight
  5. Den fabelaktige Amélie fra MontmartreChevronRight
  6. Lyd skaper rom og opplevingChevronRight
SubjectMaterialFagstoff

Fagartikkel

Lyd skaper rom og oppleving

I ein film er dei to viktigaste oppgåvene til lyden å formidle informasjon og gi opplevingar. Informasjon får vi i hovudsak gjennom det som blir sagt, og opplevingar gjennom korleis lydbiletet er planlagt, designa og produsert.

Et øye i mange skjermer. Grafisk.

Tenk etter

Kva treng du om du skal gi eit bilete av ein stor, flott restaurant i ein filmscene?

Jo, eit restaurantbord – og lyden av ein stor restaurant.

Ønskjer du ein eksklusiv og dyr restaurant med eit roleg og avstressande miljø eller stemninga av ein travel restaurant der det er ein del bråk frå kjøkken og betening? Dette bestemmer du sjølv ved å byte atmosfæren.

Informasjon gjennom dialog og voice-over

I lydarbeid for levande bilete er det å skape eit godt lydbilete gjerne den største oppgåva. Ver spesielt merksam på å gjere gode videoopptak av det personane seier. Dialogen i ein film må komme tydeleg fram i lydbiletet og vere lett å oppfatte. Når det gjeld all annan lyd, kan mykje fiksast i etterarbeidet.

Lyd skaper rom og oppleving

Korleis bruke lyd til å skape oppleving i eit audiovisuelt medium? Jo, du bruker lyd til å skape rom. Levande bilete gir att fysiske rom todimensjonalt. Med lyd kan du gjenskape kjensla av det tredimensjonale, fysiske rommet. Du kan boltre deg i høgda, breidda og djupna til lydbiletet.

Atmosfære

Du kan gjerne starte med å forme ein lydbakgrunn, det som også blir kalla for ein atmosfære. Ofte skaper ein ein passande storleik på miljøet i film nettopp ved hjelp av atmosfærar. Eit lite, trongt rom krev ein annan bakgrunnslyd enn ei fjellvidde.

Ein atmosfære byrjar ofte litt før biletklippet. Han byrjar nokre gonger på same tid, men svært sjeldan etter biletklippet.

Tenk deg at du kjem til ei strand, og sjølyden dukka først opp etter at du har stått der nokre sekundar. Før det er det stille. Slik er det jo ikkje! Sjølyden dukkar kanskje opp før du kjem til stranda, med andre ord før ei ny scene.

Klippet nedanfor, henta frå filmen Den fabelaktige Amélie fra Montmartre, inneheld både atmosfærelyd, tale og andre lydelement.

Høyr gjennom klippet utan å sjå. Korleis blir lyden brukt for å skap rom, oppleving og for å formidle informasjon?

Gamle, garva designarar av filmlyd gjer det ofte slik at dei lèt atmosfæren liggje på eit litt høgare volum i opninga av ei scene, slik at vi skal bli kjende med miljøet. Og når handlinga er i gang etter nokre sekundar, trekkjer dei volumet ned så atmosfæren ikkje skal ta merksemda frå handlingane.

Plassering av lydelement

For at ikkje alle lydelementa skal hamne på same staden i lydbiletet, som ein slags klump der det ikkje er mogleg å skilje dei frå kvarandre, gir du dei ulike plasseringar i lydbiletet. Forsøk å gi kvart lydelement si eiga unike plassering. Det kan vere i breidda, ved sida av kvarandre, eller framfor eller bak kvarandre, alt etter kva oppleving du er ute etter å skape. Slik jobbar du med å få kvar og ein av lydane til å komme fram så tydeleg som mogleg.

Nokre lydar er djupe, andre lyse, og nokre er sånn omtrent midt imellom. Du kan også bruke lydar med ulik klang, eller lydar som ikkje er i same tonehøgde. I eit lydbilete er det både bruk for og plass til heile spekteret, og det kan du gjerne utnytte.

Sjå klippet over ein gong til. Korleis er djupe og lyse lydar brukt? Korleis blir lyd brukt for å streke under retninga i Amalie sine rørsler?

Lydopplevingar i radio

Om du skal lage eit radioprogram og ikkje har noka biletside å ta omsyn til, står du friare. I det store og heile kan du tenkje og jobbe som om du lagar lydside til ein film, men du vil ofte vere avhengig av å gi ein del informasjon som ein film kan gi gjennom bilete.

At ein person snur seg, vil ikkje vere vanskeleg å forstå på film, men det vil det truleg vere i eit radioprogram. Det er vanskeleg å oppfatte det, dersom det ikkje blir fortalt med ord. Korleis personar eller ting ser ut, kan heller ikkje bli vist i radio.

Lytt og finn eksempel på korleis lyd skapar rom og opplevingar i ein dokumentar frå NRK P2 - Radiodokumentaren

Læringsressursar

Den fabelaktige Amélie fra Montmartre

SubjectEmne

Fagstoff

SubjectEmne

Kildemateriale