Hopp til innhald

  1. Home
  2. NorskChevronRight
  3. Kjeldebruk og kjeldekritikkChevronRight
  4. KjeldebrukChevronRight
  5. Reglar for publisering av bileteChevronRight
SubjectMaterialFagstoff

Fagartikkel

Reglar for publisering av bilete

Mange ungdommar publiserer bilete frå private festar på Facebook. Men er du klar over at lova seier at dei som er avbilda, har rett til å bestemme i kva omfang og på kva måte biletet kan brukast?

Ungt par som kysser på fest

Åndsverkloven og rettane til motivet

Den lova som før heitte fotoloven, er no innlemma i åndsverkloven. Hovudregelen rundt fotografering og personvern seier at ”bilder av personer ikke kan gjengis eller vises offentlig uten samtykke fra den avbildede”.

Den som er avbilda, kan bestemme i kva omfang og på kva måte biletet skal brukast. Dersom det blir gitt samtykke til å bruke biletet i lokalavisa, kan det ikkje utan vidare nyttast i andre publikasjonar. Eit samtykke kan gjevast skriftleg eller munnleg.

Samtykke

Bilete av personar kan som regel ikkje publiserast utan samtykke. Bilete av små barn kan ikkje publiserast utan samtykke frå føresette. Men bilete av personar som har aktuell og allmenn interesse, eller som deltek på offentlege arrangement, kan publiserast utan samtykke.

Den som samtykkjer til bruk av eit bilete, må ha ”nødvendig grad av modenhet og forståelse”. Det handlar mykje om alder, mental tilstand, kva slags bilete det er snakk om, og til kva bruk. Mindreårige kan samtykkje, men her må fotografen vise større varsemd. Barneloven § 33 seier at barn skal gjevast større “selvråderett med alderen og fram til det er myndig”.

Nokre eksempel som rettesnor:

  • Ein femåring kan ikkje avbildast i avisa utan at samtykke frå forelder ligg føre.
  • Ei jente eller ein gut på 16 år kan trass i samtykke ikkje avbildast som nakenmodell.
  • Ein femtenåring kan samtykkje til bruk av bilete frå eit idrettsstemne.

Les meir hjå datatilsynet: Bilete av born på nett

Vis spesielt omsyn når du bruker bilete av personar som er rusa, sjuke, eller som er i sjokk etter ei ulykke. Det er ikkje alltid personen sjølv er i stand til å oppfatte kva som hender, og kva for konsekvensar publiseringa av eit bilete vil kunne få.

Unntak frå reglane

Åndsverkloven § 45c og 46 omtalar fleire unntak frå reglane om samtykkje;

  • Aktuell og allmenn interesse
    Dersom saka har aktuell og allmenn interesse, kan bilete publiserast utan samtykke. Kjendisar, politikarar og andre kjende personar som viser seg offentleg, er det altså fritt fram å fotografere.
  • Personen mindre viktig enn hovudinnhaldet i biletet
    Du fotograferer statsministeren utandørs og får med ein turist i bakgrunnen. Denne personen vil ha eit vern mot å bli avbilda, men fordi fokuset ligg på statsministeren, så blir turisten rekna som mindre viktig i motivet, og samtykke er derfor ikkje nødvendig.
  • Offentlege arrangement og forhold av allmenn interesse
    Dersom du blir avbilda i toget 17.mai, i ein demonstrasjon, ei fotballturnering eller andre offentlege arrangement, så kan du ikkje motsetje deg publisering. Alle veit at det er vanleg å ta bilete på slike arrangement, og det er jo frivillig å delta. Personar som absolutt ikkje ønskjer å bli avbilda, får heller halde seg heime.
  • Har motivet vern?
    Eit fotografi av eit åndsverk som har verkshøgde (sjå Åndsverkslov og opphavsrett), kan du ikkje utan vidare publisere. Sjølv om eit fotomotiv vil vere vanskeleg å verne, så kan bruk av same motiv, lyssetting, etterbehandlingsteknikkar osv. føre til at fotografiet blir vurdert som eit plagiat. Då kan biletet ditt bli oppfatta som ulovleg eksemplarframstilling.

Læringsressursar

Kjeldebruk

SubjectEmne

Læringssti

SubjectEmne

Fagstoff

SubjectEmne

Oppgaver og aktiviteter

SubjectEmne

Vurderingsressurs