Hopp til innhald

  1. Home
  2. Kommunikasjon og kulturChevronRight
  3. TekstteoriChevronRight
  4. Skape og vurdere tekstarChevronRight
  5. Analyse av politiske talarChevronRight
TasksAndActivitiesOppgaver og aktiviteter

Oppgave

Analyse av politiske talar

I databasen "Virksomme ord og politiske taler" frå Universitetet i Bergen finn du eit utval av talar som har teke pulsen på samfunnsdebatten i landet frå 1814 fram til i dag. Vel talar frå denne samlinga, og bruk det du har lært så langt om retorikk og kontekst, som analyseverktøy.

Frå rosetoget i Oslo, 25. juli 2011. Bilde.
Frå rosetoget i Oslo, 25. juli 2011.

Oppgåve 1

Sjå til dømes på denne demonstrasjonstalen: " Hent soldatene hjem!"

  • Kva slags språkhandlingar er brukt?
  • Kva slags retorisk sjanger er dette?
  • Kva kan ein seie om tilhøvet mellom situasjon, kommunikativ aktivitet og dei kulturelle og samfunnsmessige tilhøva kring denne teksten?

Oppgåve 2

Databasen Virksomme ord har eit utval av talar som er framført på Eidsvoll, frå Stortingets talarstol, i NRK-studio, på gater, i kyrkjer, i rettssalar og ved ulike markeringar. Med unntak av dei aller eldste talane, finn du lyd- og videogjengjevingar på nettet. Du bør lytte, eventuelt sjå framføringa. Ta for deg ein eller fleire av talane og vurder:

  • Kva slags språkhandlingar er brukt?
  • Kva slags retorisk sjanger er dette?
  • Kva kan seiast om tilhøvet mellom situasjon, kommunikativ aktivitet og dei kulturelle og samfunnsmessige tilhøva kring denne teksten?

Oppgåve 3

Samanlikning av to talar:

  • Ta for deg to talar og sammenlikn dei etter kriteria over. Du kan til dømes sjå på talar som omhandlar:
    • 22. juli 2011
    • Unionsoppløysningane i 1814 og 1905
    • Quisling og Kong Haakon VII sine talar i 1940
    • Nordahl Grieg og Hamsun sine talar under krigen
    • Shabana Rehman (2005) og Abid Raja (2008) sine talar under Bjørnsonfestivalen
  • Talane på Virksomme ord er framført i ulike medium. Vel ein tale, til dømes:
    • frå 1905
    • ein radiotale, t.d. frå andre verdskrig
    • ein nyttårstale frå 1980-talet og ein nyttårstale frå 2000-talet som er framførte på TV.
    • Kva slags moglegheiter og kva slags begrensningar gir dei aktuelle media for talen?
  • Samanlikn talar heldt frå Stortingets talarstol, t.d. Gro Harlem Brundtlands tale om kvinner og likestilling frå 1981 med Heikki Holmås sin tale i 2005. Analyser val av stil og retoriske verkemiddel.

Ulike talar

Her er nokre av talane du finn på Virksomme ord og politiske taler:

Frå Unionsoppløysninga – Danmark

1814: Nicolai Wergelands (Henrik Wergeland sin far) tale "Aldrig mere dansk!", debatt om grunnlovsutkastet, Eidsvoll, 5. mai 1814
Frå unionsoppløysninga – Sverige
1905: Anders Hovden: "Flagget talar til oss", preiken i samband med folkeavrøystinga om oppløysing av unionen, Krødsherad kyrkje, 13. august 1905

Den andre verdskrigen

1940: Haakon 7: "17. mai 1940", over kringkastinga i Bodø, 17. mai 1940
Haakon 7: "Til norske kvinner og menn", Kongen taler etter at Kongen, Kronprinsen og Regjeringa hadde måtta forlate Noreg, London, 16. juni 1940
Vidkun Quisling: "Den nasjonale regjering har overtatt makten", NRK radio, 9. april 1940
1941: Nordahl Grieg: "Med flygere til havs", radiotale til Noreg, 29. mars 1941
1943: Knut Hamsun: "England må i kne!", Den internasjonale pressekonferanse i Wien, 1943
1945: Arnulf Øverland: "Vår frihetsdag", Djurgården, Stockholm, 17. mai 1945

Etter andre verdskrigen

1957: Einar Gerhardsen: "Kong Haakon er død", NRK radio, 21. september 1957
1975: Per Lønning: "Abortloven krenker Skaperens livslover", avskjedstale som biskop 1. juni 1975
1981: Gro Harlem Brundtland: "Kvinners stilling i utdanning og arbeidsliv", Stortinget, 4. juni 1981
1992: Gro Harlem Brundtland: "Det er typisk norsk å være god", nyttårstale, NRK, Oslo, 1. januar 1992
1994: Anne Enger Lahnstein: "Stem nei!", sluttappell i partileiardebatt om EU, NRK TV, 25. november 1994

2000-talet

2005: Heikki Holmås: "(Jeg er) Heikki", stortingsdebatt om kommuneøkonomi, Stortinget, 16. juni 2005
Shabana Rehman: "Hjertets migrasjon", Bjørnsonfestivalen, Molde, 24. august 2005
2008: Abid Raja: "Vandrerne", Bjørnsonfestivalen, Alexandraparken, Molde, 29. august 2008
2011: Walid Al-Kubaisi: "Frihetens rike", 17. mai 2011
Harald 5: "Nå står vi fast ved verdiene våre", NRK1 og TV 2, 23. juli 2011
Jens Stoltenberg: "Mer åpenhet, mer demokrati", rosetog til minne om terrorofra, Rådhusplassen, Oslo, 25. juli 2011
Kronprins Haakon: "I kveld er gatene fylt av kjærlighet", rosetog til minne om terrorofra, Rådhusplassen, Oslo, 25. juli 2011
Fabian Stang: "Straffen skal være mer demokrati", rosetog til minne om terrorofra, Rådhusplassen, Oslo, 25. juli 2011
2012: Jonas Gahr Støre: "Gode gjerninger redder verden", minnegudsteneste, Hole kirke, 22. juli 2012
Eskil Pedersen: "Ingen som er blitt elsket, forsvinner", AUFs minnearrangement på Utøya, Tyrifjorden, 22. juli 2012
Hadia Tajik: "Menneskets verdi må vi markere hver eneste dag", markering av 70-årsdagen for deportasjonen av norske jødar, Akershuskaia, Oslo, 26. november 2012

Læringsressursar

Skape og vurdere tekstar

Kva er kjernestoff og tilleggsstoff?
SubjectEmne

Læringssti

SubjectEmne

Fagstoff

  • SubjectMaterialFagstoff

    Det handlar om å dele: Creative Commons

    Tilleggsstoff
    AdditionalTilleggstoff
  • SubjectMaterialFagstoff

    Samspel mellom uttrykksmåtar

    Tilleggsstoff
    AdditionalTilleggstoff
  • SubjectMaterialFagstoff

    Skrifttypar

    Tilleggsstoff
    AdditionalTilleggstoff
  • SubjectMaterialFagstoff

    Åndsverklov og opphavsrett

    Tilleggsstoff
    AdditionalTilleggstoff
SubjectEmne

Oppgaver og aktiviteter

  • TasksAndActivitiesOppgaver og aktiviteter

    Vel deg eit essaytema

    Tilleggsstoff
    AdditionalTilleggstoff
SubjectEmne

Vurderingsressurs