Hopp til innhald

  1. Home
  2. Naturbruk Vg1ChevronRight
  3. Naturbasert produksjonChevronRight
  4. ReindriftChevronRight
  5. ReindriftsnæringaChevronRight
  6. Miljømessige utfordringar for reindriftaChevronRight
SubjectMaterialFagstoff

Fagartikkel

Miljømessige utfordringar for reindrifta

Rovdyr som bjørn, ulv, jerv, gaupe og ørn tek mange reinsdyr kvart år. Miljømessige utfordringar som hyttebygging, kraftutbygging, vegar og gruvedrift fører til tap av beiteareal.

Grunnlaget for reindrifta er tilgangen på og utnyttinga av beitemark. Trekk og flytting mellom vinterbeite i innlandet og sommarbeite i fjellområda ved kysten er ei økologisk tilpassing.

Produksjonen i reindrifta er avhengig av:

  • storleiken på beitegrunnlaget
  • fordelinga på ulike beitetypar
  • vekstvilkår og fordelinga av beiteressursane

Reindrifta forbrukar ikkje areal, men haustar av fornybare ressursar og set i liten grad spor etter seg. Reindrifta er avhengig av eit stort areal fordi næringa treng betydelege område av ulik type gjennom året. Reinen har behov for tilgang på grønt beite om sommaren og lavbeite om vinteren.

Tap av beiteareal

Reindriftsnæringa mistar beiteareal hovudsakleg på to måtar:

  • ved at dei vert fysisk øydelagde av for eksempel vegutbygging og kraftutbygging
  • ved at beitet vert dårlegare og mistar verdien sin

Arealinngrep påverkar det biologiske grunnlaget for reindrifta. Uro i beiteområda kan bety kortare beitetid for dyra, auka energiforbruk og meir stressa dyr, større tap av dyr, lågare slaktevekter og dårlegare kalvingsresultat.

Instinkta fortel reinen kvar han kan ferdast. Reinen er var, så dersom han skal passera ei hindring i lendet, ein veg eller ei kraftlinje, skal det lite til før han stoppar opp. Då kan det ta lang tid å få han til å gå vidare. Når reinen oppfattar noko som trugande, unngår han å bruka området. Dersom inngrepa vert fjerna, begynner reinen å bruka området igjen.

Tap av rein til rovdyr

Jerv, gaupe, bjørn, ulv og kongeørn er dei dominerande rovdyra i samiske reindriftsområde. Alle desse artane er i stand til å drepa middels store klauvdyr, som rein. Tap av rein på grunn av rovdyr er sannsynlegvis ein viktig faktor for produksjonsnivået i flokken. Den nasjonale forvaltninga av rovdyr fører til store tap for reindrifta.

Rovdyrforvaltning

Bestandane av freda rovvilt vert forvalta nasjonalt med åtte forvaltningsregionar med kvar si rovviltnemnd. Innanfor kvar region er det fastsett bestandsmål for kvar enkelt viltart. Stortingets mål er å ha ei differensiert forvaltning ved å skilja rovvilt og beitedyr, og rovviltnemndene har utarbeidd forvaltningsplanar ut frå dette.

Myndigheitene tilbyr økonomisk kompensasjon når tamrein vert drepen eller skadd av rovvilt. Det er også sett i gang tiltak for å førebyggja tap av rein til rovdyr, for eksempel gjennom ekstraordinært tilsyn i kalvingsperioden eller kalving i gjerde, og intensiv gjeting utanom kalvingsperioden, tilleggsfôring eller vinterfôring og ekstraordinær flytting.

Reindriftsutøvarar må sjølve søkja både om erstatning for tap av rein til rovdyr og midlar til å gjennomføra førebyggjande tiltak. Reineigarane må dermed handtera rovdyrproblematikken på fleire måtar. Reineigarane må verna rein på beite frå rovdyr, og også leggje fram bevis på eventuelle tap for den offentlege rovdyrforvaltninga.

Insekt

Reinen er svært ømfintleg for mygg og andre insekt som er ei plage om sommaren. Varme somrar og store myrområde med skog og kratt gir mykje insekt i innlandet. Slik er det ikkje ved kysten. Grunnen er at kjølig havluft og høge fjell med snøfonner held insekta borte.

I august er for eksempel gormfluga eller hudbrems (Hypoderma tarandi) veldig plagsam for reinen. Det er ein reinparasitt med eittårig livssyklus, og han gir reinen hudskadar som plagar reinen og svekkjer allmenntilstanden. Dette skaper problem for reindrifta og kan føra til økonomiske tap.

Midt på sommaren er insektplaga stor. Då vil reinen opphalda seg i høgtliggjande område, «bálggosbáikkit» (norsk: luftingsplassar), der det for eksempel er blokk- og grusmark, vatn og snøfonner eller isbrear. Her kan reinen kjøla seg ned, og han slepp å bruka energi på å halda insekta borte.

Reinsyrskinn med hull etter innseksbitt. Foto.
Reinsdyrskinn med hol etter insektbit

Læringsressursar

Reindriftsnæringa

SubjectEmne

Fagstoff