Hopp til innhald

  1. Home
  2. Naturbruk Vg1ChevronRight
  3. Naturbasert produksjonChevronRight
  4. TeknikkChevronRight
  5. BygningarChevronRight
  6. Hus til mjølkekyrChevronRight
SubjectMaterialFagstoff

Fagartikkel

Hus til mjølkekyr

Nye fjøs vert i dag helst bygde for lausdrift, men mange båsfjøs er framleis i drift. Bygningane må i alle tilfelle leggja til rette for fôring, reinhald og lagring av mjølka. Dyra skal kunna bevega seg, ha god luft og rett belysning.

Ku som kikker på fotografen. Foto

Forskrift om storfehald stiller krav til utforming av bygg, innreiing og teknisk utstyr.

Kua på båsen

I eit båsfjøs har kvar ku sin bås der ho står bunden. Kua har tilgang til vatn frå ein automat, og fôret vert lagt ut i ei renne framfor båsane. Både vatnet og fôret er verna mot tilgrising, og røktaren kan enkelt leggja ut både kraftfôr og grovfôr framfor rekkja av dyr.

Båsane er store nok til at kyrne kan leggja seg ned. Kua vert mjølka medan ho står på båsen. Røktaren har kontroll på kor mykje kraftfôr kvar ku får, og kor mykje mjølk ho gir.

Kyr som står på bås, skal etter lova takast ut på beite i ein viss periode i året, eller ha tilgang til ein luftegard.

Lausdriftsfjøset

Dei fleste nye fjøs er bygde for lausdrift, der dyra kan gå fritt. Det skal vera liggjebåsar til alle. Fôr vert lagt fram på ein bestemt stad der dyra kan gå og eta etter behov. Mjølking skjer i ein mjølkestall, der kyrne slepp inn i puljar. I fjøs med mjølkerobot kan kyrne verte mjølka når dei vil. Ofte er lausdriftsfjøset kombinert med eit uteområde der dyra kan gå fritt.

I lausdriftfjøset har kvart dyr ein transponer, ei databrikke. Eit datasystem registrerer kva ku som kjem til fôringsplassen, og tildeler rett mengd kraftfôr. Mjølkekyr i eit lausdriftsfjøs har til vanleg fri tilgang på grovfôr. Mjølkeroboten registrerer kva ku som er inne til mjølking, og kor mykje mjølk ho gir.

Frå 2024 skal alle mjølkekyr etter planen vere i lausdrift. Kravet om lausdrift gjeld ikkje for mindre, økologiske bruk.

Fôr og fôring

Kraftfôr er gjerne lagra i metallbehaldarar, siloar. Utfôringa kan vera automatisert eller gjerast meir manuelt. Tilkøyring av grovfôr kan skje på fleire måtar, og utforminga av fôringsplassen og konserveringsmåten bestemmer kor mekanisert det er. Det mest driftssikre er å bruka traktor med frontlastar, minilastar eller traktor med avlessarvogn. Når vi bruker traktor, må vi unngå å dra med oss jord og skit inn på fôrplassen. Elektriske fôrutleggjarar er òg mykje brukte, både dei som går på hjul og dei som går på skjener.

Mjølkestall

Ein mjølkestall er eit system der kyrne kjem til den som mjølkar, i motsetnad til i båsfjøsen, der vi må oppsøkja kvar ku. Kyrne slepp inn i mjølkestallen i puljar på fem til tolv dyr, alt etter kor stor stallen er. Der er eitt mjølkeorgan til kvar ku, slik at alle kyrne kan mjølkast samtidig. Det er vanleg med automatisk avtaking, slik at vi sparer tid og unngår tom-mjølking. Når kyrne vert mjølka, står røktaren nede i ei grav, og unngår dermed uheldige belastningar på kne og hofter. Røktaren får ei god arbeidsstilling og god oversikt i arbeidet.

Mjølkerommet, roboten eller mjølkestallen må vera isolert og oppvarma for å unngå at mjølk og vatn frys.

Mjølkerobot

Mange store mjølkeprodusentar og samdrifter installerer mjølkerobot når dei byggjer nytt fjøs. Roboten gjer at kua kan bestemma mjølketidspunktet sjølv. Han gir òg større fridom for røktaren, som kan bruka tida til andre gjeremål, blant anna til å observera og kontrollera kyrne. Roboten tek prøver og registrerer avvik. Systemet er kopla til mobiltelefonen til røktaren, som får varsel dersom noko gale skulle skje.

I denne filmen ser vi eksempel på korleis ein mjølkerobot verkar:

Mjølkeroboten vert styrt av ein PC som registrerer alle data om mjølkemengde og kvalitet. Kyrne er utstyrte med ein transponder som registrerer kven som vert mjølka.

Hugselappen

I båsfjøset har kva ku sin plass.

I lausdriftsfjøset kan kyrne bevega seg fritt.

Mjølkerom må vera isolerte og oppvarma.

Det må leggjast til rette for effektiv transport av fôr.

Mjølkeroboten gir kua høve til å velja når ho skal mjølkast.

Læringsressursar

Bygningar

SubjectEmne

Fagstoff