Hopp til innhald

  1. Home
  2. Bygg- og anleggsteknikkChevronRight
  3. OverflateteknikkChevronRight
  4. MålarenChevronRight
  5. NCS fargesystemChevronRight
SubjectMaterialFagstoff

Fagartikkel

NCS fargesystem

NCS (Natural Colour Systemet) er eit fargespråk som skildrar fargar på ein nøyaktig måte slik vi menneske ser og oppfattar fargar.

Fargespråk

Alle fargar som vi kan sjå og oppfatte, kan skildrast nøyaktig med NCS-systemet og er eit viktig verktøy for alle som arbeider med fargar og fargesetjing. Vi i målarfaget arbeider med arkitektar, interiørarkitektar, private og offentlege kundar med fargar og fargesetjing. Då er det viktig å ha eit nøyaktig verktøy på fargeskildring/fargespråk. NCS-kodar kan også brukast som ein «fasit» for å sjekke om fargane passar saman. NCS-systemet er Norsk standard og eit internasjonalt fargesystem.

NCS-systemet er eit slikt verktøy, det er ikkje eit fargeblandingssystem, men eit system som gir ei nøyaktig visuell skildring av fargen, i ein tal- og bokstavkombinasjon bygd på elementærfargane (6 fargar som auge og hjerne sorterer fargane etter).

Elementærfargane

NCS-systemet byggjer på 6 reine fargar. Det er elementærfargane:

Kvit (W), Svart (S), Gul (Y), Raud (R), Blå (B), Grøn (G).

Desse fargane er utgangspunktet vårt i å definere/sjå farge. Svart og kvit er med som elementærfargar, og vi kallar desse to ukulørte fargar.

Sirkler i fargene hvit, svart, gul, rød, blå og grønn. Tegning.
NCS elementærfargane

Døme

NCS-systemet bruker NCS-kodar som byggjer på slektskapen/likskapen elementærfargane har med hverandre, og tala er alltid i % til kvarandre. På begge sider av bindestreken skal summen alltid bli 100 %.

NCS S 1050 - Y90R

Nyansen

Tala 1050, som er nyansen, viser at denne fargen visuelt har 10 % svartheit og 50 % kulørtheit (fargestyrke).

I ein NCS-kode viser alltid dei to første tala kor mykje visuelt % svart det er i fargen. Her er det 10 % svartheit.

Dei neste to tala viser alltid kor mykje visuelt % kulør (fargestyrke) det er i fargen. Her er det 50 % kulørtheit.

Den manglande % til 100 % er kvitleik. 100 % - 10 % - 50 % = 40 %. Her er det 40 % kvitleik.

Dette er nyansen i fargen, og han kan plasserast i eit NCS-fargetriangel.

I fargetriangelet står S for kor mykje svartheit i % det er i fargen, og C for (colour) kor mykje kulør (farge) det er i %. W står for for kvit.

Fargetriangel som angir andel sort og kulør i en rødfarge. Tegning.
NCS fargetriangel

NCS S 1050 - Y90R

1050 viser oss at det er 50 % visuell kulørtheit, men ikkje kva for ein kulørtone/farge.

Kulørtonen

Y90R er det vi kallar kulørtonen, og som her skildrar forholdet/slektskapen mellom gul (Y) og raud (R).

Talet mellom bokstavane er i %. Den siste bokstaven (R) viser kva for ein farge og visuell mengd som er oppgitt i %. Her er det 90 % visuell raudheit.

Den manglande % til 100 % viser delen av den første bokstaven (Y). 100 % - 90 % = 10 %. Her er det 10 % visuell gulheit.

Dette er kulørtonen i fargen, og han kan plasserast i ein NCS-fargesirkel.

I fargesirkelen står Y90R for plasseringa av fargen som eit forhold mellom gul (Y) og raud (R).

Sirkelen viser 10 nyanser for hver av fargene gul, rød, blå og grønn. Tegning.
NCS fargesirkel

Absolutt alle tenkjelege fargar som det menneskelege auget kan sjå og oppfatte, kan definerast med ein NCS-kode. Alle desse fargane har sin plass i fargetrianglane og fargesirkelen og kan plasserast inn i ein tredimensjonal figur som skildrar heile NCS-systemet.

Trykk på biletet for å sjå fargetrianglane som rotasjon i fargesirkelen.

NCS fargekropp roterende. Tegning.
NCS fargetrianglane og fargesirkel

Bokstaven S framfor koden

S framfor talkoden tyder at koden er frå Second Edition (2. utgåve av systemet) og at det er ein Standardisert NCS-kode. NCS-kodar utan S, kallar vi ustandardiserte, dvs. at dei ikkje er blant dei 1.950 kodane som er Norsk standard og internasjonale.

Ustandardiserte NCS-kodar utan S: Mange produsentar miksar ofte sine eigne fargenyansar med pigment, som deretter blir analyserte i eit laboratorium for å kodesetjast med ein eksakt NCS-kode eks. NCS 1357-Y93R. Desse får også ofte fargenamn, som himmelblå, rosenraud osv. Dersom denne analyserte koden ikkje er ein av dei 1.950 standardiserte NCS-kodane som er i systemet, skal dei ikkje definerast med bokstaven S framfor koden. Det er viktig å merke seg at det kan vere nyanseforskjell på ein NCS-kode med og utan S, eks.: 1050-Y90R og S 1050-Y90R.

Kva nyttar vi NCS-kodar til?

  • NCS-kodar kan nyttast til å kommunisere med andre profesjonelle innanfor ulike bransjar, slik at ein er sikker på at ein snakkar om same farge.
  • NCS-kodar kan nyttast for å analysere alle typar materiale.
  • NCS-kodar bør nyttast i prosjektering, dokumentasjon, arkivering og i fargeforslag for å unngå mistydingar.
  • NCS-kodar bør nyttast for å skildre fargen heilt nøyaktig.
  • NCS-systemet er eit godt hjelpemiddel/verktøy når ein skal setje saman fleire fargar, nyansar og materiale. Systemet har innebygde eigenskapar som gjer at det kan fungere som ein slags «fasit» om fargane passar saman. Eks.: Likskapar i % mellom to kodar, enten i svartheit, kulørtheit, kvitleik eller kulørtone er ein indikasjon på at fargane passar saman UANSETT belysning eller omgivnader.

NCS-illustrasjonar, tekst og kodar er givne att med løyve frå:

NCS®© Norwegian Colour Senter AS.

Læringsressursar

Målaren