Fagstoff

Nye energikjelder

Publisert: 12.09.2010, Oppdatert: 03.06.2013
Ørkeskip

Vi veit at vi ikkje kan fortsetje med å basere oss på fossile energikjelder som hovudkjelder til energi i all framtid, i og med at det berre finst avgrensa reservar. Og sidan forbrenning av fossilt brennstoff gir utslepp av CO2, er det best om vi kan finne alternative energikjelder så fort som mogleg. Det må stillast ei rekkje krav til nye energikjelder. (Ingressbiletet er manipulert.)

Bål i mørket.Vedfyring er miljøvennlig når det foregår i liten målestokk. 

 

Stort anlegg i et treløst landskap.Nesjavellir geotermisk kraftverk. 

 

En rød bøye dupper opp i sjøen.En Pelamis-maskin ved Aguçadoura bølgekraftverk i Portugal. 

 

Tre gule sylindre er koplet sammen og flyter i sjøen.Evopod tidevannsturbin. 

 

Salt- og ferskt vann lager elektrisitet.Prinsippet for et saltkraftverk. 

 

Flybilde av kjernekraftverk.CANDU kjernekraftverk i Qinshan, China. 

 

Prinsippskisse av reaktoren.Fisjonsreaktor med saltavkjøling. 

 

Energi fraktes til jorda som mikrobølger.Rombasert energiproduksjon.  

Velutvikla alternativ til fossile energjekilder

Energien bør aller helst vere fornybar, slik at vi kan fortsetje med å bruke denne kjelda i all overskodeleg framtid. Dersom ikkje, bør det vere store, tilgjengelege lager av råstoff. Dessutan må nye energikjelder ikkje gi utslepp av klimagassar, og heller ikkje gi forureining lokalt. Vidare er det ønskjeleg at teknologien ikkje er for dyr, og at det ikkje er nødvendig med store investeringar, slik at energien ikkje blir for kostbar for store delar av befolkninga i verda.

Dei mest vanlege miljøvennlege alternativa har du lært om tidlegare: Solenergi, vindenergi og vassenergi. Vi skal her sjå på andre moglegheiter.

Geotermisk energi

Av fornybare kjelder er geotermisk energi ein av dei mest veletablerte. Her bruker ein varmepumper til å hente ut energi frå det indre av jorda.

Havbølgjer, tidevatn, havstraumar og saltkraft

Det er også mogleg å utnytte energien i havbølgjer. Det finst ulike system for å overføre den mekaniske energien i bølgjene sine opp- og nedbevegelsar til elektrisk straum.

Ei anna moglegheit for utnytting av energien i havet er tidevatnet, som er ei meir føreseieleg energikjelde enn både sol og vind. På stader med stor forskjell mellom flo og fjøre kan vasstraumen drive ein turbin omtrent på same måte som i ein foss.

Det er mogleg at også havstraumar kan utnyttast på denne måten, men denne teknologien er så langt berre på forsøksstadiet. Ei anna moglegheit for kraftproduksjon frå havet er å utnytte forskjellen i saltkonsentrasjonen mellom saltvatn og ferskvatn, såkalla saltkraft. Via eit smart oppsett og spesialdesigna membranar, kan ein utnytte trykkenergien som blir frigjort når ferskvatn strøymer gjennom membranane for å blande seg med saltvatn.

Kjernekraft, fisjon og fusjon

Mange meiner at det einaste alternativet som er i stand til å tilfredsstille energibehovet i verda per i dag, er kjernekraft. Moderne kjernekraftverk er basert på fisjon (spalting) av uran og er designa for tryggleik og gir ingen klimautslepp. Hovudinnvendingane er at det framleis er eit betydeleg problem å bli kvitt radioaktivt avfall, og at det ikkje finst veldig store kjende uranreservar.

Det blir forska på mange moglegheiter til å utvinne energi frå ulike kjelder. I sola fusjonerer hydrogenatom (smeltar saman) og dannar helium, og denne prosessen frigjer store mengder energi. Enn så lenge har vi ikkje klart å utnytte denne energikjelda – forskarane kan få til fusjon på ein kontrollert måte, men ikkje utan å tilføre meir energi enn det ein får ut. Innan fisjonsteknologi blir det også drive forsking, særleg på moglegheitene for å bruke avfall frå dagens kjernekraftverk og/eller grunnstoffet thorium som brennstoff.

Kunstig fotosyntese, eller romkraftverk?

Det blir også forska på nye måtar å utnytte solenergien på. Ei moglegheit er det som blir kalla kunstig fotosyntese. Dette er eit samleomgrep på ulike måtar å bruke sollys til å drive kjemiske reaksjonar – på liknande måte som plantane si fotosyntese. Det ville vere fint å samle solenergien frå ein satellitt i verdsrommet snarare enn her nede på jorda. Dette ville kunne gi 24 timars samanhengande energiinnsamling, også av stråling med bølgjelengder som blir absorberte av atmosfæren. Hovudproblemet er at det er vanskeleg å få denne energien ned på jorda igjen.

Er løsningen mange ulike kilder?

Det finst altså mange alternative energikjelder som det blir forska vidare på, og dette er gunstig i eit globalt perspektiv. Ulike strategiar fungerer best på forskjellige stader på kloden. Mennesket er antakeleg best tent med ikkje å vere avhengig av berre ei energikjelde – og kven veit, kanskje forskinga også kan oppdage heilt nye og uventa energikjelder?

Relatert innhald

Fagstoff