Fagstoff

Framande artar i norsk natur

Publisert: 08.10.2010, Oppdatert: 03.03.2017
  • Innbygg
  • Enkel visning
  • Lytt til tekst
  • Skriv ut
Harlekinmarihøner. Utviklingsstadier

Med framande artar meiner vi dyr, plantar eller mikroorganismar som ikkje finst naturleg i eit område. Mange slike artar har stor spreiingsevne og kan skape problem som ugras og skadegjerarar og forstyrre det naturlege plante- og dyrelivet. Det er forbode å innføre ville artar til Noreg.

Logo.Rio-konvensjonen.

 

 

Forside av rapporten.Framande artar i Noreg – med norsk svarteliste 2012. 

 



Framande artar av ny dato i norsk natur:

Pungreke under vatn. Foto.Pungreke, Mysis relicta, blei sett ut i regulerte vatn som tiltak for betre fiske. Ho har blitt ein næringskonkurrent til røya og redusert røyebestanden kraftig i fleire vatn.   

 

 

Kongekrabbe. Foto.Kongekrabbe høyrer til nord i Stillehavet. Etter at han vart satt ut i Murmanskfjorden på 1960-talet, har den spreidd seg vestover til kysten av Finnmark og Troms.  

 

Fleire opplysningar om desse og fleire andre framandartar i norsk natur finn du ved å fjølge lenkja om framande artar.

Negative konsekvensar for norsk natur

Vi har fleire konkrete eksempel på at artar har flytta, og at bestandar har auka sterkt, med negative følgjer for norsk natur. Sidan det er sjeldan at heilt nye artar kjem på eiga hand, står det derfor menneskeleg aktivitet bak dei aller fleste eksempla.
Spreiing av framande artar skjer mellom anna gjennom omfattande transportverksemd, handel, turisme, friluftsaktivitetar og import av dyr og plantar. Ballastplantar er ein kategori framande artar som kom til landet gjennom dumping av ballastmasse frå seglskuter. Ballastvatn i skip kan òg bidra til å spreie framande artar i nye havområde.

Noreg har slutta seg til den internasjonale Konvensjonen om biologisk mangfald (Riokonvensjonen) som inneber at vi skal kontrollere, fjerne og hindre innførsel av framande artar som truar økosystem, livsmiljø eller artar. Det vil seie at utan godkjenning frå styresmaktene, er det forbod mot å innføre ville artar til Noreg eller setje ut ville artar eller underartar som ikkje finst frå før i området.

Norsk svarteliste 2007 frå Artsdatabanken inneheld ei oversikt over eit utval av framande artar med økologiske risikovurderingar (sjå lenkje i høgre margen).


Eksempel på framande artar som har formeira seg i norsk natur

Mink. Foto.Mink.  

Nordamerikansk mink som blie ført inn til Noreg i 1920-åra til bruk i pelsdyrindustrien, har etablert seg i norsk natur og gjort stor skade på dyre- og fuglelivet langs kysten.

 

 

Mårhund. Foto.Mårhund.  

Mårhund høyrer opphavleg heime nord i Aust-Asia og blei innført til oppdrett i Sovjetunionen i 1928. Etter rømmingar derfrå har mårhund etter kvart fått vid utbreiing i Europa. Han er òg observert i Nord-Trøndelag og Nord-Noreg. Det er usikkert om han har nokon negativ verknad på vår eigen fauna.

Ørekyte holdt i handa. Foto.Ørekyte.  

Den vesle karpefisken ørekyte har spreidd seg til svært mange vatn og vassdrag dei siste tiåra. Der har han ført til sterk reduksjon i aurebestanden. Ørekyte opptrer ofte i stimar langs land, der han et krepsdyr som linsekreps og marflo. For auren er dette viktig næring. Ørekyta er derfor ein alvorleg næringskonkurrent.

Blåblomstret hagelupin.foto.Hagelupin.  

Hagelupin kjem frå austlege delar av Nord-Amerika. Han kom til Noreg på 1800-talet som prydplante og er no forvilt over store delar av landet. Det blei i ein periode sådd store mengder med hagelupin langs nye veganlegg.

 

Tromsøpalme.foto.Tromsøpalmen.  

Tromsøpalmen kom som hageplante til Alta i 1836 og deretter til Tromsø, der han etablerte seg for alvor utanfor hagane. Tromsøpalmen har fått vid utbreiing i Nord-Noreg, men det finst òg førekomstar i Midt-Noreg og i Sør-Noreg.