Fagstoff

Tjaeleme-histovrijen bïjre

Røde figurer malt på berg. Foto

Åarjel-saemien tjaaleldh histovrije jåhta dej beelijste spaenjie-guvvijste daaletjen normeradamme tjaaleldh gïelese. Daennie boelhkesne mijjieh edtjebe lïeredh guktie guvvieh leah bokstaavide tïjjen mietie evtiedamme jïh gåessie åarjel-saemien tjaaleldh gïelem normeradamme.

Dovletjisnie almetjh eelkin spaenjide tjaeledh jïh måaladidh, mij lij dej vuekie væhtajgujmie jallh guvviejgujmie govlesadtedh. Ibie raakte daejrieh gaajhkh bïevnesh spaenjie-guvviej jïh spaenjie-tjaalegi bïjre, men mijjieh maehtebe ennje daejtie vuejnedh jïh ussjedidh maam dovletje saemieh sïjhtin dejgujmie jiehtedh. Åarjelsaemien dajvesne gellie sijjieh gååvnesieh gusnie mijjieh maehtebe spaenjieguvvieh jïh spaenjietjaalegh vuejnedh, v.g. Fleetesne Sveerjen bielesne jïh Bølareinen, Snåasesne Nöörjen bielesne.

Guvvijste jïh tjaeliemijstie dellie alfabeeten væhtah tïjjen mietie evtiedamme. Daan biejjien mijjieh åarjelsaemien gïelem tjaelebe latijnen bokstaavigujmie a – z . Lissine aaj golme bokstaavh nuhtjebe, dah leah æ, ö jïh å jïh diakritijen væhta ¨ mïrhke ï:esne. Dah voestes trygkesovveme tjaalegh åarjelsaemiengïelesne böötin 1700-låhkosne. Dah lin religijovnen jïh kristelesvoeten bïjre. Daaletjen normeradamme tjaelemevuekie jaepien 1978 jååhkesjamme. Ennje mijjieh digkedeminie guktie edtjebe åarjelsaemien baakoeh tjaeledh jïh guktie edtjebe orre baakoeh tjaeledh, v.g lööneme-baakoeh guktie daaroen baakoe olje, edtjebe baakoem olje, ålja jallh åålja tjaeledh.