Radarsatellittar – kort historikk

Den europeiske radarsatellitten ERS-1.
Opphavsmann: ESA

ERS-2 SAR-opptak frå austsida av Svalbard 5. februar 2010.
Opphavsmann: ESA

Illustrasjon av instrumenta om bord på satellitten Envisat.
Opphavsmann: ESA

Oljeutslepp utanfor Mexicogolfen, registrert av radarinstrument om bord på Envisat-satellitten 29. april 2010.
Opphavsmann: ESA

Illustrasjon av Radarsat-1.
Opphavsmann: Canadian Space Agency (CSA)

Sommaren 1991 blei den første europeiske radarsatellitten (ERS-1) skoten opp. Noreg var deltakar i programmet og medeigar i satellitten. Etter at Noreg blei fullverdig medlem av European Space Agency (ESA) i 1987, ble ei større utbygging av Tromsø satellittstasjon (TSS) sett i verk. På grunn av skydekkje- og lysproblema i nord var det naturleg for Noreg å satse på bruk av radarsatellittar, som ved hjelp av mikrobølgjer kan observere uavhengig av tilhøve i atmosfæren.

Forsvarets forskingsinstitutt (FFI) starta omfattande utviklingsarbeid innan behandling av signal frå satellittar utstyrte med syntetisk aperturradar (SAR). Dette er eit prinsipp som går ut på at rådata frå satellittradaren blir sende ned til bakken og tilarbeidde på ein slik måte at det svarar til ei syntetisk antenne i verdsrommet, fleire kilometer lang og med god biletoppløysing. Utstyr for SAR-prosessering som var utvikla ved FFI, blei industrialisert og levert til TSS.

I åra 1992–93 gjennomførte FFI, i samarbeid med mellom anna Statens forureiningstilsyn (SFT), omfattande utprøving og demonstrasjon av denne satellitten si evne til å oppdage oljeureining på havoverflata. Som eit resultat av dette blei verdas første rutinemessige oljesølovervaking ved hjelp av radarsatellitt etablert ved TSS i 1994.

Etter ERS-1 følgde den nesten identiske ERS-2 i 1995.

ERS-satellittane går i bane cirka 800 km over bakken, veg eit par tonn, har store solpanel som gir straum, og ei rekkje antenner for observasjon og kommunikasjon.

Den kanadiske satellitten Radarsat-1 blei skoten opp hausten 1995. Den har ei meir fleksibel radarantenne enn ERS-satellittane. Radarsat-bilete blir lesne ned og behandla (prosesserte) ved TSS. Det å kunne få kartlagt is var grunngivinga for at Radarsat blei skoten opp. Ein viktig bruk av bileta i Noreg i dag er ei grov kartlegging av fartøyaktivitet i Barentshavet føre tokt med Orion-fly. 

Den siste radarsatellitten til ESA, Envisat, blei skoten opp 1. mars 2002 med ein Ariane 5-rakett. SAR-instrumentet om bord i Envisat har fleire nye eigenskapar, som mellom anna gir moglegheit for betre å påvise menneskelaga objekt, men han vil ikkje gi noka betre oppløysing enn forgjengarane sine.
Det 70 m² store solpanelet er bygt for å produsere straum på 6600 W. For kontinuerleg drift treng instrumenta tilgang til 1700 W. Satellitten overvaker mellom anna skipstrafikk, fiske, istilhøva i arktiske strok, oljefelt, algar, havstraumar og bølgjehøgd. I tillegg gir instrumenta om bord i satellitten informasjon om klimagassar og dynamikken i atmosfæren.

Det som følgjer her, er henta frå ESAs Envisat-program. Programmet har som føremål å
– sikre kontinuitet i observasjonane som starta med ERS-1- og ERS-2-satellittane, særleg dei radarbaserte observasjonane
– freiste å betre desse observasjonane, spesielt hav- og is-observasjonane
– auke talet på observasjonsparameter, for på denne måten å auke kunnskapen om dei faktorane som er avgjerande for miljøet
– gi eit monaleg bidrag til miljøforskinga, særskilt innan atmosfærekjemi, havstudiar (inkludert marinbiologi) og den faste jordas fysikk
– søkje ei meir effektiv overvaking og styring av jordas ressursar, både fornybare og ikkje fornybare

Canada skaut opp Radarsat-2 i desember 2007 og Radarsat-3 med 3 meters oppløysing. Desse satellittane køyrer parallelt og gir betre dekning i tid og rom. Radarsat-2 vil gå i bane i minst sju år.