Sjanger

Rapp-gruppa Svartedauden
Opphavsmann: Line Elvsåshagen

Stadig nye sjangrar

• Sjangrar endrar seg,  dei kan gå ut av bruk, og nye sjangrar kan oppstå.

• Rapping er ein av dei nyaste musikksjang- rane. Trur du folk kjem til å lage rapp om hundre år?

Kva er ein sjanger?

Ordet sjanger tyder slekt, type, kategori, klasse eller art. Vi bruker omgrepet når vi kategoriserer skriftlege og munnlege tekstar, filmar, bilete, musikk med meir. Her er nokre døme:

• Filmsjangrar

  actionfilm, science fiction-film, dokumentarfilm

• Musikksjangrar

  popsong, arie, sonate, folkevise, symfoni

• Munnlege sjangrar
  

  konfirmasjonstale, intervju, salme, bønn, vits

Kor mange sjangrar finst det?

Dette spørsmålet er det faktisk umogleg å svare på. Når vi skal beskrive ein tekst og plassere han i ein bestemt sjanger, kan vi velje mellom fleire kjennemerke eller kriterium. Vi kan til dømes klassifisere tekstar etter

• Innhald

  bilreportasje, kjærleikshistorie

• Form

  formelt brev, limerick, samtale

• Formål

  invitasjon, takkebrev

• Sendar

  lesarinnlegg, elevtekst

• Mottakar

  barnebok, ungdomsfilm

• Medium

  radioteater, telefonsamtale, sms

• Situasjon

  konfirmasjonstale, jobbintervju

Éin tekst - fleire merkelappar

Kvar einaste tekst kan beskrivast på ulike måtar. Boka Mannen som elsket Yngve av Tore Renberg kan vi til dømes kalle ein ungdomsroman, men òg ein oppvekstroman. Den første nemninga viser til målgruppa, den andre legg vekt på innhaldet.

Sjangernemninga vi vel, viser alltid til den eigenskapen ved teksten som vi synest er viktigast og som vi derfor vil framheve. Dette er ein praktisk fordel for oss som bruker nemningane, men ulempa er at det kan vere vanskeleg å oppdage noko fast system i sjangerinndelinga.